Μίλτος Σαχτούρης, Τα δώρα

Μίλτος Σαχτούρης. Έργο του ζωγράφου Ιορδάνη Γιαβουρίδη. Λάδι σε καμβά.

____________

Από τους σημαντικότερους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής λογοτεχνικής γενιάς, φιλοξενείται στη σειρά κινηματογραφικών εκπομπών του ΓΙΑΝΝΗ ΣΜΑΡΑΓΔΗ «ΤΑ ΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ», σε σενάριο και σκηνοθεσία του ΛΕΥΤΕΡΗ ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΥ. 

Στην εκπομπή παρακολουθούμε εικόνες από την τελετή απονομής του Κρατικού Βραβείου Ποίησης 1987 στον ΣΑΧΤΟΥΡΗ και ακούμε να απαγγέλλονται ποιήματά του.

Ο Ποιητής και ο Κόσμος του

Ο Σαχτούρης έχει δημιουργήσει ένα δικό του κόσμο, με θεμέλια, αρχιτεκτονική διάρθρωση, ενότητα ύφους και περιεχόμενο. Μπορείς να τον αναγνωρίσεις όχι μόνο από οποιοδήποτε ποίημα, αλλά και από οποιοδήποτε στίχο. Ο κόσμος τού Σαχτούρη φαίνεται κλειστός και σε μερικούς ίσως στενά ατομικός. Κι όμως συνε­χώς υπάρχει μια ευαίσθητη ακοή που αφουγκράζεται, κι ένα μάτι που βλέπει ά­γρυπνα, ό,τι γίνεται απ' έξω [...].

Ο Σαχτούρης σχηματοποιημένος μέσα στην ποίηση του σαν πρόσωπο, εμφα­νίζεται πάντα χωρίς χαμόγελο, πονεμένος πικρός αηδιασμένος και έντρομος. Πά­ντα κατεχόμενος από οράματα φρίκης μιας εξαντλητικής σε συνδυασμούς και συγκρούσεις ζωής, πάντα με την παντιέρα του αίματος να σέρνεται στους λασπω­μένους δρόμους, αλλά και αιώνιος νοσταλγός ενός ψηλότερου καθαρού χώρου, ενός ουρανού, όπως τον νοσταλγούν οι φυλακισμένοι. Σαν ποιητής ο Σαχτούρης κινείται μέσα σ' ένα ζοφερό χώρο, εκεί που τον έχουν στριμώξει ιδιωτικά συμβά­ντα και γενικές καταστάσεις ζωής. Πολλά δυσνόητα στοιχεία στην ποίηση του α­νάγονται ασφαλώς σε εντελώς προσωπικά βιώματα ενός απαραβίαστου χώρου.

Πέρα όμως απ' αυτά υπάρχει ο άνθρωπος-ποιητής που βρίσκεται σ' ένα κοινό παρονομαστή μ' όλους τους άλλους και ιστορεί ποιητικά τις περιπέτειες της επο­χής, όπως χαράσσουν τα βαθιά τους ίχνη στην ψυχή του σύγχρονου ανθρώπου.

Νόρα Αναγνωστάκη, «Οι "Δύσκολοι Καιροί" μέσα από την Ποίηση του Μίλτου Σαχτούρη» (1960): 

Ο Μίλτος Σαχτούρης στους Δελφούς, το 1957 (Αρχείο Άρης Κωνσταντινίδης)

____________

Η Ατμόσφαιρα του Έργου του

Όσο περνάνε τα χρόνια ο λόγος του Σαχτούρη γίνεται πιο κρυπτικός, περιορίζο­νται τα έκδηλα στοιχεία από την πραγματικότητα και μετασχηματίζονται σε «στίγ­ματα» (για να δανειστώ μια λέξη του - κλειδί), που λειτουργούν υπαινικτικά.

Ω­στόσο μέσα από την υποκειμενική όραση του ποιητή, οι καταστάσεις έχουν μια αντικειμενική υπόσταση, επειδή είναι «φάσματα» (άλλη λέξη-κλειδί) του υπαρ­κτού κόσμου. Νομίζω ότι η πραγματικότητα στην ποίηση του Σαχτούρη περνάει από δυο κατεργασίες. Με την πρώτη κατεργασία βλέπεται: ως μνήμη, ως όνειρο ή ως εφιάλτης. Με τη δεύτερη κατεργασία: ως βιωμένα γεγονότα, που γι' αυτό φορτίζονται με μια φιλοσοφημένη στάση η οποία οδηγεί στο αίτημα: επιλογής των στοιχείων της πραγματικότητας, ώστε να επαληθεύεται το έσχατο συμπέρα­σμα του Σαχτούρη, που δε βρίσκω να είναι θετικό για τη ζωή, έτσι όπως τη βιώ­νει μέσα στη σύγχρονη κοινωνία. 

Ο Σεφέρης έλεγε ότι στο βάθος κάθε ανθρακω­ρυχείου υπάρχει πάντα ένα άσπρο άλογο. Στην ποίηση του Σαχτούρη το μόνο ά­σπρο είναι: Λίγo χιόνι, δηλαδή: το λιγοστό άσπρο / και το κρύο συνυφασμένα. Ένα είδος ανατριχιαστικής αίσθησης της ζωής.

Αλέξ. Αργυρίου, «Ο Μίλτος Σαχτούρης και ο Υπερρεαλισμός» (1976)

Μίλτος Σαχτούρης: Αυτοσχόλια

Όταν πέθανε ο πατέρας μου το '39 και ξέσπασε ο πόλεμος του '40, πήρα και έ­καψα όλα τα πανεπιστημιακά μου βιβλία. Είπα: «Τέρμα η Νομική!» Τα 'καψα, τρό­πος του λέγειν. Τα πιο πολλά τα πούλησα. Ή τα αντάλλαξα με γαλλικά βιβλία: συλλογές ποιημάτων και άλλα. Το Διεθνές Δίκαιον, θυμούμαι, με ένα Λαρούς. Και έκτοτε δόθηκα απερίσπαστος, χωρίς αναστολές, στην ποίηση. 

Τα ποιήματα μου εγώ δεν τα γράφω κομματιαστά. Ούτε τα ανακαλύπτω σιγά-σιγά. [...] μου ξεπηδάνε από μέσα μου μονοκόμματα. Καμιά φορά δύσκολα, αλλά ολόκληρα. Άλλη ιστορία, αν μερικά τα παιδεύω και βδομάδες ολόκληρες, από δω και από κει. Είχα ταξιδέψει, θυμάμαι, ένα καλοκαίρι εκδρομή με τη Γιάννα (Περσάκη - ζωγράφο, σύντροφο βίου του ποιητή ). Εγώ κλείστηκα και δούλευα τρία ποιήματα μαζί [...]. Και τα τρία ταυτόχρονα. Ούτε κατάλαβα αν πήγα και πού πή­γα εκδρομή: Αίγινα; Πόρος; 

Για τα χρώματα, που αναφέρονται συχνά στα ποιήματα μου. Ιδίως το μαύρο και το κόκκινο του αίματος, το χρώμα της ζωής και των ημερών μου. Μα την αίσθη­ση τους την είχα από πάντοτε μέσα μου. Από δώδεκα χρονών άρχισα και ζωγρά­φιζα. Τα είδε μια μέρα ο πατέρας μου, δικαστικός αυστηρός που με προόριζε για τα νομικά, και τα 'σκισε: «Τι! ζωγράφος θα γίνεις...», μου είπε. 

Τα ποιήματα μου δεν είναι απαισιόδοξα. Απεναντίας, είναι σαν τα ξόρκια. Ξορκίζουν το κακό. Μοιάζουν με μάσκες αφρικάνικες. Με μάσκες ζώων και προ­γόνων, για να ξορκιστεί ο θάνατος. Όπως συμβαίνει απαράλλαχτα και με τις μά­σκες των ιθαγενών. 

Τον ποιητή τίποτε δεν τον εγγίζει, ούτε ο χρόνος. Γιατί έχει μέσα του το παιδικό, το γεροντικό και το δαιμονικό συγχρόνως.

Γ. Δάλλας, Ο Ποιητής Μίλτος Σαχτούρης, ό.π., σσ. 107, 254, 255, 256, 259.

Τα δώρα

Το κύριο πρόσωπο του ποιήματος εδώ είναι ο ποιητής. 

Μέσα από εικόνες της καθημερινής ζωής το ποίημα αναφέρεται με συμβολικό τρόπο στη σχέση του ποιητή με τους ανθρώπους. Προέρχεται από τη δεύτερη ποιητική συλλογή του Σαχτούρη Παραλογαίς (1948).

Η παράθεση του υλικού είναι σκηνοθετημένη έτσι ώστε να μοιάζει με παραμύθι, "παραλογή", λέξη πολύσημη (δημοτικό τραγούδι - μπαλάντα με υπαινιγμό στο παράλογο) (Mario Vitti)

Σήμερα φόρεσα ένα

ζεστό κόκκινο αίμα

σήμερα οι άνθρωποι μ' αγαπούν

μια γυναίκα μού χαμογέλασε

ένα κορίτσι μού χάρισε ένα κοχύλι

ένα παιδί μού χάρισε ένα σφυρί

Σήμερα γονατίζω στο πεζοδρόμιο

καρφώνω πάνω στις πλάκες

τα γυμνά άσπρα ποδάρια των περαστικών

είναι όλοι τους δακρυσμένοι

όμως κανείς δεν τρομάζει

όλοι μείναν στις θέσεις που πρόφτασα

είναι όλοι τους δακρυσμένοι

όμως κοιτάζουν τις ουράνιες ρεκλάμες

και μια ζητιάνα που πουλάει τσουρέκια

στον ουρανό

Δυο άνθρωποι ψιθυρίζουν

τι κάνει την καρδιά μας καρφώνει;

ναι την καρδιά μας καρφώνει

ώστε λοιπόν είναι ποιητής

Μ. Σαχτούρης, Ποιήματα, Κέδρος

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ

Οι ενέργειες του ποιητή

Α΄ στροφική ενότητα: Τα δώρα των ανθρώπων στον ποιητή

• «Σήμερα φόρεσα ένα ζεστό κόκκινο αίμα» (υπερρεαλιστικό στοιχείο), σύμβολο ζωής πάλλουσας, ενέργειας, χαράς, πάθους και αισιοδοξίας. Αν και κανένα από τα χρώματα δε λειτουργεί μέσα στην ποίηση του Σαχτούρη ως μονοσήμαντα θετικό ή μονοσή­μαντα αρνητικό (Δ.Ν. Μαρωνίτης), η εικόνα μας παραπέμπει στη θετική διάθεση και τον ενθουσιασμό του ποιητή, καθώς δέχεται τις προσφορές – ειλικρινή και καθολική αποδοχή, συμπάθεια και αγάπη από τους ανθρώπους γύρω του.

• Τα δώρα που προσφέρονται στον ποιητή είναι κατά σειρά: 

ένα χαμόγελο από μια γυναίκα, ένα χαμόγελο που γεφυρώνει τις αποστάσεις, που πλουτίζει εκείνον που το δέχεται, χωρίς να φτωχαίνει εκείνον που το δίνει: « Όλα μπορούσανε να γίνουνε στον κόσμο, αγάπη μου, τότε που μου χαμογελούσες» (Τάσος Λειβαδίτης)

ένα κοχύλι από ένα κορίτσι. Το κοχύλι αγαπημένο και επαναλαμβανόμενο μοτίβο στη ζωγραφική, αναγεννησιακή (Botticelli, J del Zucchi, P. Paul Rubens, Rebrand) και σύγχρονη (Mattisse, Βώκος, Γαλάνης, Μυταράς), στη λογοτεχνία και ειδικότερα στην ποίηση (Σεφέρης, Ελύτης, Ρίτσος, Καββαδίας, Federico Garcia Lorca), παραπέμπει στην ομορφιά, την αθωότητα, τη γνήσια και αυθεντική επαφή με τη φύση, τον έρωτα, τη θηλυκή δεκτικότητα του ανοιγμένου όστρακου.

ένα σφυρί από ένα παιδί, δώρο απροσδόκητο, ξάφνιασμα, ανατροπή στο κλίμα της ευτυχίας και της αθωότητας των προηγούμενων προσφορών, ένα εργαλείο προορισμένο για πίεση, θραύση αντικειμένων, κάρφωμα, μέσο για να μεταβεί η αφήγηση από το λογικό στο υπερλογικό, στο εξωπραγματικό επίπεδο της ποιητικής πραγματικότητας.


Β΄ στροφική ενότητα: Η καθήλωση των περαστικών και οι αντιδράσεις τους

«Σήμερα γονατίζω στο πεζοδρόμιο

καρφώνω πάνω στις πλάκες

τα γυμνά άσπρα ποδάρια των περαστικών..»

Οι ενέργειες του ποιητή (δύο ρήματα σε χρόνο ενεστώτα) αιφνιδιάζουν, ανατρέπουν τις προσδοκίες του αναγνώστη, συνιστούν επιθετικές, βίαιες πράξεις, παραπέμπουν στη Σταύρωση του Χριστού, σε μια μαρτυρική και επώδυνη ακινητοποίηση-καθήλωση.
Το σκηνικό παραπέμπει σε πόλη (πεζοδρόμιο, πλακάκια).Οι αποδέκτες των ενεργειών αυτών είναι περαστικοί, όχι οι άνθρωποι που πρόσφεραν τα δώρα τους στον ποιητή, είναι ανύποπτοι, βιαστικοί διαβάτες με γυμνά άσπρα ποδάρια. Ξυπόλητοι, κακοπαθημένοι μάλλον, παρά ανέμελοι και αντισυμβατικοί, έχουν άμεση σχέση με τη γη που πατούν, απόλυτα γειωμένοι στο υλικό επίπεδο.

Το υποκοριστικό «ποδάρια» απαντάται συχνά σε παροιμίες και λαϊκές παροιμιώδεις φράσεις: «Όποιος δεν έχει μυαλό, έχει ποδάρια», «Έσπασε ο διάολος το ποδάρι του», «Ο διάβολος έχει πολλά ποδάρια», «Το ψέμα έχει κοντά ποδάρια». Πάντως η επιλογή του, αντί για το ουσιαστικό πόδια, και με τη λαϊκή του προέλευση του υποκοριστικού έχει να κάνει και με το μήκος των ποδιών των περαστικών (3 συλλαβές αντί για δύο!), άρα και με την ταχύτητα-βιασύνη της κίνησής τους, συνηθισμένη εικόνα για όσους τρέχουν καθημερινά να διεκπεραιώσουν υποθέσεις, «ήσσονος», κατά κανόνα, «σημασίας». 

Οι αντιδράσεις των περαστικών

«είναι όλοι τους δακρυσμένοι» (ο στίχος επαναλαμβάνεται αυτούσιος), δεν διαμαρτύρονται, δεν απομακρύνονται, παραμένουν ακινητοποιημένοι στις θέσεις τους, δεν τρομάζουν, δεν πονάνε, δεν πανικοβάλλονται, είναι συγκινημένοι, δέχονται ως ευεργεσία την «καθήλωσή» τους αυτή, αναγνωρίζοντας την προσφορά του ποιητή.

Η ακινητοποίησή τους στη γη τούς αναγκάζει να στρέψουν τα μάτια τους στον ουρανό – οθόνη, όπου ο ποιητής προβάλλει τα οράματά του - υπερρεαλιστικές εικόνες («ουράνιες ρεκλάμες και μια ζητιάνα που πουλάει τσουρέκια»)

Αποκομμένοι από τη γήινή τους υπόσταση, προσηλώνονται σε πνευματικές αναζητήσεις, ικανές να υπερκαλύψουν τις υλικές ανάγκες και τα καθημερινά προβλήματα του βίου.

Ο «ουρανός», «επαναλαμβανόμενο σταθερό της ποίησης του Μ. Σαχτούρη, εκφράζει τη βαθιά απογειωτική επιθυμία του ποιητή, που εκδηλώνεται στην όλη επαφή του με τα πράγματα, μια επαφή που συντελείται σχεδόν αποκλειστικά σε σχήμα κάθετο» (Κώστας Μπαλάσκας). «Ο ουρανός εκπροσωπεί το χώρο των ιδεών του ποιητή, το χώρο της αγνότητας και της αθωότητας που αναζητά, τον πνευματικό χώρο στον οποίο κινείται ο ποιητής · εκπροσωπεί το χώρο που στρέφεται ο άνθρωπος, για να ανασάνει, να προσευχηθεί, να αναζητήσει βοήθεια, άρα συμβολίζει και την ελπίδα, το ιδανικό, τη λύτρωση · αν η γη μας παραπέμπει σε μια αντιπνευματική και απάνθρωπη πραγματικότητα, ο ουρανός αντιθετικά και συμβολικά αντιπροσωπεύει τη φυγή από αυτήν, την απόδραση στο χώρο της Ομορφιάς. Δεν πρόκειται μόνο για το ατομικό όραμα του Σαχτούρη, αλλά πρόκειται για ένα συλλογικό όραμα, έναν συλλογικό πόθο: αυτόν της ανάγκης για έναν φωτεινότερο κόσμο.» (http://fotodendro.blogspot.gr/2013/08/blog-post_3370.html)

Τα «τσουρέκια», πολυτελή αρτοπαρασκευάσματα, συμβολίζουν τα υλικά αγαθά, ενώ η παρουσία της ζητιάνας στον ουρανό παραπέμπει στη δικαίωση των βασανισμένων επί της γης και των ταπεινών.

Γ΄ στροφική ενότητα: Ο ρόλος του ποιητή

Ο αφηγηματικός χαρακτήρας του ποιήματος διαφοροποιείται περνώντας από την πρωτοπρόσωπη στην τριτοπρόσωπη αφήγηση και το σύντομο διάλογο, μέσα από τον οποίο αποκαλύπτεται η ταυτότητα και ο ρόλος του ποιητή. Καρφώνοντας τα πόδια των περαστικών, στοχεύει στην καρδιά τους, κίνηση - συμβολισμός της αντιπροσφοράς του ποιητή στους ανθρώπους. Το δώρο του ποιητή είναι η ποίηση, «μια άλλη ματιά κλεφτή στην απέναντι όχθη»(Κ. Δημουλά), ένας άλλος τρόπος να βλέπεις τα πράγματα με διαρκώς έκπληκτα μάτια, να ανακαλύπτεις τις κρυμμένες αξίες στα ελάχιστα, να αισθάνεσαι όσα κρύβονται πίσω από την επιφάνεια των πραγμάτων. Ο ποιητής καταξιώνεται και λειτουργεί ως σύνδεσμος μεταξύ γης και ουρανού. Στόχος του να αφυπνίσει το συναίσθημα, να ευαισθητοποιήσει την ψυχή, να αποσπάσει τους ανθρώπους από τις καθημερινές βιοτικές μέριμνες, προβάλλοντάς τους ως πνευματικά όντα, που «διψούν για ουρανό». 

«Η τέχνη» – άρα και η ποίηση – «είναι το διαμαντένιο κλειδί των μυστηρίων της ύπαρξης! Ένα μεταξωτό νήμα που ξηλώνει το παραπέτασμα που κρύβει την αλήθεια! Για ένα λεπτό ίσως, για ένα δευτερόλεπτο, και είναι αρκετό να συναισθανθείς την αιωνιότητα. Την ομορφιά που σώζει τον κόσμο.» 

(Μάρω Βαμβουνάκη, σε συνέντευξη στον Γιώργο Κιούση, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 28 Ιουλίου 2013)

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ - ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕ ΑΛΛΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Στα «Δώρα» (1948) ο ποιητής καρφώνει τα πόδια των περαστικών, καρφώνει την καρδιά τους με σκοπό να στρέψει το βλέμμα τους στον ουρανό, στα πνευματικά, τα άυλα αγαθά και αξίες. 

Στο ποίημα "Ο Στρατιώτης ποιητής" (ΤΑ ΦΑΣΜΑΤΑ ή Η ΧΑΡΑ ΣΤΟΝ ΑΛΛΟ ΔΡΟΜΟ,1958), ο ποιητής καρφώνει σταυρούς σε μνήματα. Ποιο ρόλο υιοθετεί ο ποιητής εδώ; Ποια η αποστολή της ποίησης στους δύσκολους καιρούς, όπως περιγράφονται στο ποίημα; 

[Ερμηνευτική προσέγγιση του ποιήματος, για να σας βοηθήσει στην απάντησή σας θα βρείτε εδώ.]

Ο στρατιώτης ποιητής

Δεν έχω γράψει ποιήματα

μέσα σε κρότους

μέσα σε κρότους

κύλησε η ζωή μου

Τη μιαν ημέρα έτρεμα

την άλλην ανατρίχιαζα

μέσα στο φόβο

μέσα στο φόβο

πέρασε η ζωή μου

Δεν έχω γράψει ποιήματα

δεν έχω γράψει ποιήματα

μόνο σταυροὺς

σε μνήματα

καρφώνω

Στην ίδια ποιητική συλλογή (ΤΑ ΦΑΣΜΑΤΑ ή Η ΧΑΡΑ ΣΤΟΝ ΑΛΛΟ ΔΡΟΜΟ,1958) ανήκει και το ποίημα "Ο Ελεγκτής". Ποιο ρόλο έχει επωμιστεί ο ποιητής; Ποιο είναι το ηθικό του χρέος; Πώς το αντιλαμβάνεται και το εικονοποιεί στο ποίημα αυτό; Ποιες ομοιότητες αναγνωρίζετε με το ρόλο του στο ποίημα «τα δώρα». 

[Ερμηνευτική προσέγγιση του ποιήματος, χρήσιμη προκειμένου ν’ απαντήσετε, θα βρείτε εδώ]

Ο Ελεγκτής

Ένας μπαξὲς γεμάτος αίμα

ειν᾿ ο ουρανὸς

καὶ λίγο χιόνι

έσφιξα τα σκοινιά μου

πρέπει και πάλι να ελέγξω

τ᾿ αστέρια

εγὼ

κληρονόμος πουλιών

πρέπει

έστω και με σπασμένα φτερὰ

να πετάω.

Robert ParkeHarrison, Flying Lesson, 2000

__________

Πώς αντιδρά ο κόσμος στο ποίημα «Το ψωμί» (ΤΑ ΦΑΣΜΑΤΑ ή Η ΧΑΡΑ ΣΤΟΝ ΑΛΛΟ ΔΡΟΜΟ,1958) και πώς οι περαστικοί στο ποίημα «Τα δώρα»; Ποιες ομοιότητες και ποιες διαφορές διακρίνετε ανάμεσα στα δύο ποιήματα;

Το ψωμί

Ένα τεράστιο καρβέλι, μια πελώρια φραντζόλα ζεστό

ψωμί, είχε πέσει στο δρόμο από τον ουρανό·

ένα παιδί με πράσινο κοντό βρακάκι και με μαχαίρι

έκοβε και μοίραζε στον κόσμο γύρω,

όμως και μια μικρή, ένας μικρός άσπρος άγγελος, κι αυτή

μ’ ένα μαχαίρι έκοβε και μοίραζε

κομμάτια γνήσιο ουρανό

κι όλοι τώρα τρέχαν σ’ αυτή, λίγοι πηγαίναν στο ψωμί,

όλοι τρέχανε στον άγγελο που μοίραζε ουρανό!

Ας μην το κρύβουμε.

Διψάμε για ουρανό.

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Ο «ουρανός» αποτελεί «επαναλαμβανόμενο σταθερό της ποίησης του Μ. Σαχτούρη». Στους Συμφραστικούς Πίνακες Λέξεων για Μείζονες Νεοέλληνες Ποιητές, πληκτρολογήστε τη λέξη ουρανός, ούς, οί, κλπ και θα βρείτε τα ποιήματα του Μ. Σαχτούρη στα οποία εμφανίζεται η λέξη. Μια όχι εξαντλητική έρευνα δική μου απέδωσε τους παρακάτω στίχους, εκτός από εκείνους των ποιημάτων που παρατίθενται παραπάνω αυτούσια:

Ἕνας μεγάλος οὐρανὸς γεμάτος χελιδόνια.. 

ἀνεβαίνει φωτεινὴ ρουκέτα στον οὐρανὸ η νύφη…
______________________

βρέχει ο ουρανός λουλούδια νομίσματα…
___________________

δὲν ἀγαπῶ τὸ ἀεροπλάνο / πάντα θά ῾χουμε ἀνάγκη ἀπὸ οὐρανό….
________________

Πουλιὰ μαῦρες σαΐτες τῆς δύσκολης πίκρας /δὲν εἶν᾿ εὔκολο πράμα ν᾿ ἀγαπήσετε τὸν οὐρανὸ
_________________

Κίτρινα ἀερόπλοια ξάφνου γέμισαν τὸν οὐρανὸ
________________

μονάχα ὁ οὐρανὸς σᾶς ἔχει ἀπομείνει /μὰ νά ῾ναι γιὰ σᾶς τώρα Οὐρανός;
____________________

δὲν ἔχει οὔτε καρέκλα νὰ καθίσεις /καὶ οἱ καρέκλες ἔφυγαν στὸν οὐρανό
_____________________

Διαρρήχτες του ήλιου/δεν είδαν ποτέ τους πράσινο κλωνάρι / δεν άγγιξαν φλογισμένο στόμα/δεν ξέρουν τί χρώμα έχει ο ουρανός
______________________

Όταν ταξίδεψα στον Ουρανό/ποτέ μου δεν συνάντησα τον αστροναύτη/ συνάντησα όμως το Θεό/με τους χρωματιστούς αγγέλους
_____________________

η έκσταση ουράνιο τόξο μες στα μάτια του…
____________________

Δώσε μου λίγο κρεβάτι Ουρανέ…
__________________

και τραγουδήσαν με μάτια κουρασμένα άλλους ουρανούς…
___________________

και τα παιδιά πετάνε ψίχουλα στον ουρανό…..
________________

Κλαίγαν και λέγαν πως κανένα θαύμα τώρα πια δε γίνεται στον ουρανό….

_______________________

να στασιάσουν να κρεμάσουνε τον καπετάνιο στο μεγάλο κατάρτι τ’ ουρανού….
______________________

να σπάζουν το φλιτζάνι τ’ ουρανού….

Με το υλικό αυτό - και άλλο που μπορείτε να ανακαλύψετε με τον ίδιο τρόπο – δημιουργήστε!!!

Μια ιδέα είναι η παρακάτω: Αντιγράφετε τους στίχους στο http://worditout.com/word-cloud/make-a-new-one και έχετε ένα συννεφόλεξο σαν αυτό:

Μπορείτε με το θέμα: «Διψάμε για ουρανό» να φτιάξετε μια ζωγραφιά, ένα κολλάζ, ένα βίντεο, μια παρουσίαση (power point), να τα επενδύσετε μουσικά, να γράψετε ένα δικό σας ποίημα, τραγούδι, ιστορία ή ό,τι άλλο εσείς σκεφτείτε!!! Μόνο τόλμη και φαντασία χρειάζεται!!!!

Η ανάγκη φυγής: Από την Ελένη του Ευριπίδη στα τραγούδια του σήμερα..

Πάντα φυγές, αποδράσεις - συχνά ανέφικτες, ανεκπλήρωτες - ονειρεύονται οι άνθρωποι, από τραυματικές και αδιέξοδες πραγματικότητες, την αιχμαλωσία, τον πόνο, άρρωστες εξαρτήσεις και ενοχές, τυραννικά απωθημένα και λάθη, από τον ίδιο τον εαυτό τους ακόμα. Τα τραγούδια είναι καθρέφτης της διαχρονικής αυτής ανάγκης του ανθρώπου.


Στο Γ’ Στάσιμο της Ελένης του Ευριπίδη, οι γυναίκες του Χορού, αιχμάλωτες του βασιλιά Θεοκλύμενου στην Αίγυπτο εκφράζουν από τη μια την άδολη χαρά τους για τη λύτρωση και τη φυγή του Μενέλαου και της Ελένης, κι από την άλλη εύχονται να μπορούσαν να πετάξουν στον αγέρα σαν τους γερανούς:


Να μπορούσα να πετάξω στον αγέρα
σαν τα λιβυκά πουλιά που αφήνουν
μπόρες χειμωνιάτικες και πάνε,
φτερουγώντας στη σειρά, τον πρωτολάτη
πρόθυμα υπακούοντας, όταν
πάνω από ξερούς ή καρπισμένους
κάμπους τα οδηγάει κι όλο κράζει
αψηλά στον ουρανό πετώντας.


(Ευριπίδη, Ελένη, στ. 1621-1628, μτφρ. Τάσου Ρούσσου)

Στη δημοτικά μας τραγούδια η ίδια ακριβώς ευχή πηγάζει από την ανάγκη της ευρύχωρης, από ψηλά ματιάς, είτε πρόκειται για το "ένδοξο αλωνάκι", τον κάμπο του Μεσολογγιού, είτε για την ξενιτεμένη αγάπη: 

«να' μουν πουλί να πέταγα, να πήγαινα τ' αψήλου, ν' αγνάντευα τη Pούμελη, το έρμο Mεσολόγγι, 
πώς πολεμάει με την Tουρκιά, με τέσσερις πασάδες»


"Να 'μαν πουλί να πέταγα ψηλά στα κορφοβούνια
ν' αγνάντευα ολόγυρα στα μακρινά τα ξένα
νά 'βλεπα την αγάπη μου, νά 'βλεπα τον καλό μου,
σε τι σαντήρια κάθεται ..."

Την ίδια επιθυμία φυγής, από τον πόνο αυτή τη φορά, εκφράζουν και οι στίχοι του Χρήστου Κολοκοτρώνη. Μουσική Μίκη Θεοδωράκη. Τραγουδάει η Πόλυ Πάνου

Σε ποιο βουνό απόψε που πονώ,
θα πάω να βρω τ' αθάνατο νερό.
Σε ποια οξιά θα βρω τη μοναξιά,
σε ποια πηγή θα γειάνω την πληγή.

Μέσα στη ζωή που βρέθηκα,
για να πονώ, για να πονώ, βαρέθηκα.
Μέσα στη ζωή που βρέθηκα,
για να πονώ, για να πονώ, βαρέθηκα.

Να 'μουν πουλί να πέταγα ψηλά,
τους στεναγμούς να ρίξω χαμηλά.
Πικρός καημός, τετράδιπλη χαρά,
να 'σαι φτωχός με πλούσια καρδιά.

Μέσα στη ζωή που βρέθηκα,
για να πονώ, για να πονώ, βαρέθηκα.
Μέσα στη ζωή που βρέθηκα,
για να πονώ, για να πονώ, βαρέθηκα.

Στο θεατρικό έργο του Βάρναλη "Άτταλος ο Τρίτος" (1971), ο Άτταλος, αφού χαρίζει το βασίλειό του, παίρνει την κιθάρα και τραγουδάει. Έτοιμος να φύγει από την ανθρωποσφαγή, τη  γη που μόνο πληγή λογίζεται και τη λάσπη. Με αυτιά και μνήμη κλεισμένη συνειδητά στο κακό. 
Σε δύο διαφορετικές εκδοχές μελοποίησης: Η πρώτη σε μουσική και ερμηνεία του Ν. Κυριαζή.
Η δεύτερη σε διασκευή και προσαρμογή στις απαιτήσεις του νέου κύματος από το Σταύρο Κουγιουμτζή με τον τίτλο "Γεια χαρά, καλή", ενταγμένη στο γνωστό δίσκο του «Όταν ανθίζουν πασχαλιές» (1971). Ερμηνεύει ο Γιάννης Καλατζής.

Πάνω στου πελάου
το σπιθάτ' αφρό
έστησα χορό,
φεύγω, αναχωρώ!

Έκανα φτερά
κι έγινα πουλί
γεια χαρά, καλή,
και μην κλαις πολύ.

Θάνατος εδώ
κι ανθρωποσφαγή.
Τούτ΄η μάβρη γη
κόκκινη πληγή.

Μέσα στην καρδιά
κόβω κάθε τι
που με συγκρατεί
με τη λάσπη αφτή,

Βούλωσα κι αφτιά
και μνημονικό,
για να μην ακώ
τίποτα κακό.

Ντύθηκα γαμπρός
από καινουργίς
άστρο της αυγής,
έβγα να με διεις.

Πάω για θεός
σε νησί τρανό
μες στο γαλανό
τον ωκεανό.

Άνεμος φυσά
παίρνει με και πα
κι η καρδιά χτυπά!
Όλα Χαρωπά!

Παίρνει με και πα
πούλουδο αλαφρό.
Πάντα με χορό
φέβγω, αναχωρώ!

Στους στίχους του Άλκη Αλκαίου, «τα πουλιά φεύγουν στα ξένα σαν τρένα εναέρια». «Η ψυχή, που δε χωράει ούτε στο σώμα, ούτε στα λόγια, ζητάει ουρανό.» Φυγή και δω, ανέφικτη μάλλον…. Μουσική και ερμηνεία: Αλκίνοος Ιωαννίδης.

Μια στήλη φως του δειλινού
τη γρίλια μου περνάει,
όνειρο η μέρα πάει
και πίσω δε γυρνά.
Ανοίγω το παράθυρο
στον τελευταίο ήλιο.
Κόλλησε το βινύλιο,
σ΄ ένα "ποτέ ξανά ".

Σαν όνειρο σ΄ αγάπησα
και πως να σε ξεχάσω.
Ποτέ μου δε σ΄ απόκτησα,
ποτέ δε θα σε χάσω.

Φεύγουν στα ξένα τα πουλιά
σαν εναέρια τρένα,
να παίρνανε και μένα
μαζί τους μια φορά.
Τις αλυσίδες τ΄ ουρανού
κάθε ψυχή ζητάει.
Στο σώμα δε χωράει
στα λόγια δε χωρά.

Σαν ουρανό σ΄ αγάπησα
και πως να σε ξεχάσω.
Ποτέ μου δε σ΄ απόκτησα,
ποτέ δε θα σε χάσω.

Αλλά η φυγή μπορεί να είναι και απόδραση, διαρκής αυτή τη φορά, από ό,τι έχει οριστικά τελειώσει, απ’ όπου νιώθει κανείς ξένος….. Και η φυγή αυτή φέρνει πιο κοντά στην καρδιά, που από τη φύση της είναι πετούμενο, πιο κοντά στην αλήθεια, που απελευθερώνει.
Στίχοι και μουσική: Ορφέας Περίδης

Ρίχνω στη νύχτα μια σπρωξιά
παίρνει φωτιά και ξημερώνει
στην τελευταία ρουφηξιά
κάνω όρκο να τελειώσει πια
ό,τι τελειώνει.

Μπαίνω στο τρένο την αυγή
για να με βρει σε άλλο μέρος
η μέρα ετούτη που θα μπει
να με γλιτώσει από κει
που ήμουνα ξένος.

Φεύγω, φεύγω, κάθε μέρα φεύγω
μέτρο μέτρο, όλο πιο μακριά
φεύγω, φεύγω, τόσα χρόνια φεύγω, 
στην καρδιά μου όλο πιο κοντά.

Ρίχνω στα μάτια μου ένα φως
και κάνω ανάκριση μονάχος, 
ο χωρισμένος μου εαυτός
είναι που χώρισε τον κόσμο
από λάθος.

Άραγε τι να φταίει τι
που ονειρευόμαστε στον ξύπνιο, 
και να ‘ναι η λησμονιά αυτή
που ανοίγει πόρτες το πρωί
στον πρώτο χτύπο.

Από το «γοργοτάξιδο καράβι της Σιδώνας», που οδηγεί το Μενέλαο και την Ελένη πίσω «στ’ ακρογιάλια με τ’ απάνεμο λιμάνι / στου Περσέα τα λαμπρά παλάτια» (στ. 1593-4) σ’ ένα άλλο καράβι, της φυγής κι αυτό, που αναζητά μια πατρίδα… Οι στίχοι και η μουσική είναι του Νίκου Ζούδιαρη και ερμηνεύει η Γεωργία Νταγάκη:

Ένα καρά ένα καράβι της φυγής, 

ένα γλυκό καράβι, 
στα όνειρα, στα όνειρά μου έρχεται
και μπαίνει κάθε βράδυ...

Στην πλώρη γράφει λεύτερος
στην πρύμνη δεν αντέχω
κι έχει στα άλμπουρα ψηλά,
ό,τι εγώ δεν έχω...

Κι ο καπετάνιος με ρωτά
κι ο καπετάνιος λέει,
"μήπως πεινάς,
μήπως πεινάς, μήπως διψάς,
κι είσαι σκοτεινιασμένος" ;

"Μήτε πεινώ,
μήτε πεινώ, μήτε διψώ,
μα ψάχνω μια πατρίδα
γιατί δεν έχω μια μεριά,
να γύρω το κορμί μου,
αν με προδώσει η θάλασσα,
ο σκύλος κι η καλή μου"...

Ένα καρά ένα καράβι της φυγής
ένα γλυκό καράβι,
στα όνειρά, στα όνειρά μου έρχεται
και φεύγει κάθε βράδυ....

Η φυγή από μια σχέση, η δύναμη να λες αντίο, να επιλέγεις τη γόνιμη μοναχικότητα από το συμβιβασμό και την εξάρτηση. Οδυνηρή η φυγή, δύσκολη η απόφαση, με παλινδρομήσεις, αμφιβολίες και πάλη εσωτερική. Μουσική: Cocciante Riccardo & Gaudi & G. Irene Στίχοι: Νίκος Μωραΐτης, Ερμηνευτές: Ελεωνόρα Ζουγανέλη και Πάνος Μουζουράκης


Και τώρα πως φεύγουνε το βήμα πως κάνουνε μπροστά
τα μάτια πως κλείνουνε σ' αυτό που αγάπησε η καρδιά
είναι η μεγάλη ώρα να πεις το μένω ή το ζω
στη πόρτα απλώνω τα χέρια και θα βγω.

Φεύγω για μένα μια φορά
Μια φορά για μένα
Μα όπου κι αν πάω η καρδιά
με γυρνάει σε σένα.

Και τώρα πως φεύγουνε
που εγώ δε σου έφυγα ποτέ
το σώμα πως λύνουνε να τρέξει για το μεγάλο ναι
όσο ήμουνα μαζί σου ένιωθα μοναξιά
μα τώρα, τώρα είμαι μόνη αληθινά.

Φεύγω για μένα μια φορά
Μια φορά για μένα
Μα όπου κι αν πάω η καρδιά
με γυρνάει σε σένα.

Αυτά είναι τα δύσκολα
Αυτά είναι τα αδύνατα
Να πεις για μια φορά δε γυρίζω αληθινά
Αυτά είναι τα δύσκολα
Αυτά είναι τα απίστευτα
Να πεις για μια φορά θα τραβήξω αντίθετα.

Η φυγή με το βλέμμα στον ορίζοντα δεν είναι εύκολη υπόθεση!! Δεν θα μάθεις ποτέ να πετάς, αν δεν βρεθείς στην άκρη του γκρεμού. Στίχοι: Δημήτρης Αποστολάκης & Αντώνης Σκαμνάκης
Μουσική: Αντώνης Σκαμνάκης
Ερμηνεία: Χαΐνηδες

Του ήλιου και της μοίρας τα ρολόγια
θολά και σκουριασμένα απ' τη βροχή
μιας μάνας δεν ακούσανε τα λόγια
και σέρνουν κύκλο πάλι απ' την αρχή.

Η ηδονή που 'ναι γραμμένη με κοντύλι
μες στης ψυχής το πιο βαθύ κιτάπι
μοιάζει με κόρη που συνάντησες το δείλι
στα μάτια την εκοίταξες κι εντράπη

Είσαι πουλί και θέλεις να πετάξεις
και όλο τον ορίζοντα κοιτάς
στην άκρη του γκρεμού αν δεν κοιτάξεις
ποτέ σου δε θα μάθεις να πετάς

Σφίγγεις τα χείλη και φορτώνεις σ' ένα κάρο
στάχυα τα όνειρά σου σε δεμάτια
τη νιότη σκιάχτρο αφήνεις πίσω για το χάρο
και ξεκινάς γι' ανεύρετα παλάτια.

Φραντς Κάφκα, Ποσειδώνας

Αφιερωμένο στον Φραντς Κάφκα το doodle της Google, για τα 130 χρόνια από τη γέννησή του (3 Ιουλίου 1883 - 3 Ιουλίου 2013) 

Ο Φραντς Κάφκα γεννήθηκε στις 3 Ιουλίου 1883 στη Πράγα, από γονείς Εβραίους, γερμανόφωνους.

• 1883-89: Η Πράγα κείνη την εποχή συνδύαζε μοναδικά τη γερμανική, τσέχικη κι εβραϊκή κουλτούρα και ζωή. Ο πατέρας του μεγαλέμπορος. Αυστηρός. Είχε 3 αδερφές μεγαλύτερες. Ήρεμα παιδικά χρόνια.
• 1889-01: Στο γερμανικό δημοτικό σχολείο της Πράγας και στο γερμανικό γυμνάσιο της παλιάς πόλης. Η παιδεία του πλήρως γερμανική.
• 1901-06: Σπουδές γερμανικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πράγας. Ύστερα από προτροπή και πίεση του πατέρα για λόγους σίγουρης σταδιοδρομίας, ακολουθεί τη Νομική. Γράφει τα πρώτα του έργα. Τα περισσότερα χαμένα. 
• 1906-07: Πτυχίο Νομικής. Ένα χρόνο πρακτική δικηγορική εξάσκηση. Γράφει την «Περιγραφή Ενός Αγώνα» από τα πρώτα, πιο εκτενή κι ολοκληρωμένα έργα του.
• 1908-12: Υπάλληλος ως δικηγόρος σε ασφαλιστική εταιρία εργατικών ατυχημάτων στη Πράγα, «ασχολούμενος μανιοκαταθλιπτικώς με τη λογιστική διαχείριση των υδάτων» μέχρι το 1922 όπου παίρνει σύνταξη για λόγους υγείας. Την άχαρη αυτή ζωή του υπαλλήλου ποτέ δεν αγάπησε.Το ωράριό του - από τις 8 π.μ έως τις 6 μ.μ - έκανε δύσκολη την αφοσίωσή του στο συγγραφικό έργο, περιορίζοντας παράλληλα την προσωπική του ζωή. Μόνη του ελπίδα ζωής «μια ακόμη μικρή περιοδεία». Αν και ο ίδιος ο Κάφκα ισχυριζόταν συχνά πως δεν ήταν καλός στη δουλειά του, οι αρκετές προαγωγές του αποδεικνύουν πως υπήρξε μάλλον ευσυνείδητος και εργατικός υπάλληλος στη διάρκεια της σταδιοδρομίας του.  

Μερικές ιστορίες του δημοσιεύτηκαν το 1909 όταν ήταν 26 ετών. Το καλοκαίρι του 1912 έγραψε τα διηγήματα "Η Κρίση" και "Η Μεταμόρφωση" οι οποίες και τον καθιέρωσαν ως σημαντικό συγγραφέα. "Η Μεταμόρφωση", η πιο διάσημη ιστορία του, περιγράφει την περίπτωση ενός νεαρού άντρα που ένα πρωινό ξυπνάει μεταμορφωμένος σε μια τεράστια κατσαρίδα. 

Οι πιο πολλές του ιστορίες διαδραματίζονται σε ένα ασφυκτικό κλειστό σύμπαν όπου ο χρόνος συμπιέζεται και όπου επαναλαμβάνεται ένα κοινό θέμα: το μοναχικό θύμα που καταδικάζεται για ένα έγκλημα που δεν έκανε ποτέ. Αυτό το θέμα αναπτύσσεται περισσότερο στο περίφημο μυθιστόρημά του "Η Δίκη". Εδώ ο πρωταγωνιστής σύρεται σε μια δίκη χωρίς να γνωρίζει γιατί κατηγορείται και τελικά εκτελείται.

Τα ημιτελή και αποσπασματικά έργα του Κάφκα επικυρώνουν την αγωνία ολόκληρου του εικοστού αιώνα. Δημιουργούν εικόνες που για πρώτη φορά εικονογραφούν τα δεδομένα του καινούργιου πολιτισμού : τη δίκη, τον πύργο, τους μηχανισμούς βασανισμού, το ανθρώπινο σκαθάρι, τον πεινασμένο καλλιτέχνη. Μέσα σε αυτά τα οραματιστικά σύμβολα συμπυκνώνονται τα συνεχή διλήμματα: γραφειοκρατία και απανθρωπιά, κεφάλαιο και εκμετάλλευση της ανθρώπινης ψυχής, πατριαρχία ενάντια στην ελεύθερη σκέψη. Άλλωστε ο όρος καφκικό έχει ήδη κατοχυρωθεί ως ορολογία για εκείνα τα έργα τέχνης που τα χαρακτηρίζει κάτι παράξενο, ασυνήθιστο και παράλογο. 

Το 1924, λίγο πριν τον θάνατό του από φυματίωση, ο Κάφκα έδωσε οδηγίες στον φίλο του και συγγραφέα Μαξ Μπροντ να κάψει τα γραπτά του, πράγμα που δεν έκανε ο Μπροντ προς όφελος της λογοτεχνίας.

.    

 

Επιστολή προς τον Πατέρα του (αποσπάσματα)

Τούτο ήταν εκείνον τον καιρό μια μικρή αρχή μόνο, αλλά αυτό το συναίσθημα της μηδαμινότητας που συχνά με καταλαμβάνει (ένα από μιαν άλλην άποψη παρ’ όλα ταύτα επίσης ευγενές και γόνιμο συναίσθημα) κρατά εν πολλοίς απ’ τη δική σου την επιρροή. Εγώ χρειαζόμουν λίγην ενθάρρυνση, λίγην ευγένεια, λίγο άνοιγμα του δρόμου μου, αντί γι’ αυτό εσύ μου τον έφραζες, με την καλή πρόθεση βέβαια να πάρω άλλον δρόμο. Αλλά για ’κείνα δεν έκαμνα εγώ. Μ’ ενθάρρυνες λ.χ., όποτε χαιρετούσα και παρήλαυνα καλά, αλλά εγώ δεν ήμουν μελλοντικός στρατιώτης, ή μ’ ενθάρρυνες, όποτε μπορούσα να τρώγω πολύ ή να πίνω μάλιστα και μπύρα επιπλέον, ή όποτε μπορούσα να τραγουδώ επαναλαμβάνοντας τραγούδια χωρίς να τά ’χω καταλάβει, ή να ψιττακίζω τις δικές σου τις αγαπημένες τις εκφράσεις, αλλά τίποτε απ’ αυτά δεν ήταν για το μέλλον το δικό μου. 

Εκείνον τον καιρό κι εκείνον τον καιρό παντού τη χρειαζόμουν την ενθάρρυνση εγώ. Εμένα ήδη με κατέθλιβε η σωματική σου διάπλαση και μόνο. Θυμάμαι λ.χ. πώς γδυνόμαστε συχνά-πυκνά μαζί σε κάποια καμπίνα. Εγώ λιπόσαρκος, αδύναμος, μια σταλιά, εσύ δυνατός, ψηλός, ευρύστερνος. Ήδη μέσα στην καμπίνα ένιωθα αξιοθρήνητος εγώ, και μάλιστα όχι μόνο ενώπιόν σου, αλλά ενώπιον όλου του κόσμου, διότι εσύ ήσουν για μένα το μέτρο όλων των πραγμάτων. Όταν όμως βγαίναμε ύστερα από την καμπίνα κι εμφανιζόμαστε ενώπιον των ανθρώπων, εγώ απ’ το χέρι σου, ένας μικρός σκελετός, ανασφαλής, ξυπόλυτος επάνω στις σανίδες, φοβούμενος το νερό, ανίκανος να μιμηθώ τις δικές σου τις κολυμβητικές κινήσεις, που εσύ μου τις έδειχνες με καλές προθέσεις, αλλά κάμνοντας με στην πραγματικότητα να ντρέπομαι συνεχώς βαθύτατα, τότε εγώ πολύ απελπιζόμουν κι όλες οι άσχημες οι εμπειρίες μου σ’ όλους τους τομείς τέτοιες στιγμές εναρμονίζονταν μεγαλοπρεπώς. 

Tα γραπτά μου είχαν να κάμνουν μ' εσένα, εγώ θρηνούσα εκεί βέβαια μόνο ό,τι δεν μπορούσα να θρηνήσω στην αγκαλιά σου. Ήταν ένας σκόπιμα παρατεταμένος τρόπος να σε αποχαιρετώ, μόνο που ήταν ασφαλώς εξαναγκασμένος από εσένα, αλλά εξελισσόταν στην κατεύθυνση που όριζα εγώ.

Ο  νεαρός Φραντς Κάφκα και τα ημερολόγιά του

Ο Ποσειδώνας του Κάφκα- η σχέση του με το μυθικό πρότυπο 

• Έχει τη διακυβέρνηση όλων των υδάτων του κόσμου, ταξιδεύει στα κύματα, ζει στο παλάτι του στα βάθη του Ωκεανού, επισκέπτεται τακτικά τον Όλυμπο και διαμαρτύρεται για τον υποδεέστερο ρόλο του σε σχέση με τον παντοδύναμο αδελφό του, το Δία.

• Όμως ο Ποσειδώνας του Κάφκα εμφανίζεται στη διακυβέρνηση του παγκόσμιου μηχανισμού ως ένα υψηλόβαθμο, διευθυντικό στέλεχος, που δουλεύει ασταμάτητα με σχολαστικότητα και ζήλο, αλλά χωρίς να αγαπάει τη δουλειά που κάνει.

• Αντιμετωπίζει προβλήματα, άλλα υπαρκτά (απουσία ελεύθερου χρόνου- αναψυχής) και άλλα πλαστά (θεωρεί το ρόλο του υποβαθμισμένο, σε διαρκή ανταγωνισμό με την υπέρτερη εξουσία του Δία, καταπιέ­ζεται και δουλεύει από υποχρέωση, δεν ξέρει τι πραγματικά θέλει και έχει την εντύπωση ότι όλοι αντιμετωπίζουν απαξιωτικά το ρόλο του, επειδή νομίζουν «Έτσι συνέχεια κόβει βόλτες πάνω στα κύματα κρατώντας την τρίαινα του»).

• Συμπεριφέρεται παθητικά, έχοντας εγκαταλείψει κάθε προσπάθεια ν’ αλλάξει την μικρόψυχη, γραφειοκρατική πραγματικότητα που ζει, αλλοτριωμένος σε τέτοιο βαθμό, ώστε οδηγείται τελικά στην αδιαφορία-συναισθηματική νάρκη. Περιμένει την καταστροφή του κόσμου για να βγει από το τέλμα.

Τα αφηγηματικά μέσα παρουσίασης του Ποσειδώνα 

• Πραγματικές ή πλαστές αντιθέσεις :Ο Ποσειδώνας απαξιώνει τη δουλειά του, αλλά δουλεύει ασταμάτητα - του γίνονται διάφορες προτάσεις για άλλη εργασία, αλλά τίποτα δεν του ταιριάζει περισσότερο από τη δουλειά του 

• Εσωτερικές συγκρούσεις : ο Ποσειδώνας έχει τη δεύτερη θέση στη διακυ­βέρνηση του κόσμου και ο ηγετικός του ρόλος στο χώρο της δικαιοδοσίας του είναι αδιαμφισβήτητος· ωστόσο ο ίδιος δεν είναι ικανοποιημένος και τον υπο­βαθμίζει με τη μίζερη αντιμετώπιση των υποχρεώσεων του και το αίσθημα του ανικανοποίητου που τον εξουσιάζει 

Δεν τον ικανοποιεί η δουλειά του, ωστό­σο τη διεκπεραιώνει ευσυνείδητα και σχολαστικά, με ζήλο, με υπευθυνότητα και με επιτυχία 

Θα ήθελε μια πιο χαρούμενη εργασία, αλλά βρίσκεται μετέωρος μπροστά στο άλυτο πρόβλημα της εκλογής, ανίκανος να θυσιάσει το κύρος και την αίγλη που απολαμβάνει από την άσκηση των μέχρι τώρα καθηκόντων του 

• Ειρωνεία : Ο Ποσειδώνας καθόταν στο γραφείο τον και λογάριαζε - όταν του γινόντουσαν διάφορες προτάσεις— Ο Μεγάλος Ποσειδώνας δεν μπορούσε ν’ αναλάβει παρά μονάχα μια πολύ υψηλή θέση— η θεϊκή του αναπνοή κοβόταν και το σεβάσμιο στήθος του έτρεμε — περιμένει την καταστροφή του κόσμου για... να κάνει ένα μικρό ταξιδάκι, μια τόση δα εκδρομούλα. 

Το αδιέξοδο του Ποσειδώνα – το πρόβλημα εκλογής και η αγωνιώδης αναζήτηση της ελευθερίας 

Δέσμιος των επιλογών και των συμβατικών του υποχρεώσεων, υποχρεωμένος να επιτελεί αιώνια τη λειτουργία του, «κανένας δεν μπορεί να σκεφτεί ν’ απαλλάξει τον Ποσειδώνα από τα καθήκοντά του», γιατί μια τέτοια απαλλαγή θα έφερνε σε σύγχυση τον κόσμο, έχει μεταβληθεί σε μια μηχανή που δουλεύει ασταμάτητα, μη μπορώντας να διαθέσει χρόνο για το πνεύμα και την ψυχή του. Νευρωτικός, αγχώδης και ανικανοποίητος, οδηγείται σε απόγνωση που του καταπνίγει κάθε δυνατότητα για ελεύθερη και πρωτόβουλη δράση.

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 

• Ο Κάφκα ένιωθε έντονα το αίσθημα της ενοχής και της αντίθεσης με τον κόσμο που τον περιέβαλλε. Η Λιλή Ζωγράφου στο βιβλίο της « Σύγχρονός μας ο Κάφκα» γράφει: Ο Κάφκα είναι σκλάβος μιας πραγματικότητας που δεν του αρέσει, αλλά και από την οποία δεν μπορεί να ξεφύγει. Ο άνθρωπος αυτός ζούσε χωρίς καμιά ελπίδα. Ζούσε τη θλίψη σαν ζωή, και τη ζωή σαν τέλος. “Για τον Κάφκα ο άνθρωπος γεννήθηκε ακυβέρνητος στο χάος και εκμεταλλεύσιμος από τσαρλατάνους, συχνά αθέατους, που το παίζουν θεοί”. Αισθάνεται: “…υπεύθυνος για την ασκήμια του κόσμου που τον περιβάλλει και βρώμικος”. Όλα φαίνονται να τον πληγώνουν, να τον λυπούν, να τον οργίζουν, αλλά ακόμη κι όταν είναι οργισμένος δεν αντιδρά. Προτιμά να αγνοεί παρά να ενεργεί.

Εντοπίστε μέσα στο διήγημα αυτό στοιχεία ενοχής, απαισιοδοξίας και αντιθέσεων. Να λάβετε επίσης υπόψη σας τα βιογραφικά στοιχεία του συγγραφέα και πιο πολύ την αντίθεση που σφράγισε την ευαίσθητη ψυχή του, η οποία διαπλάστηκε από τη μορφή του πατέρα του, ενός δραστήριου και πρακτικού εμπόρου που τον προίκισε μ’ ένα ισόβιο αίσθημα κατωτερότητας και από την ευαίσθητη και τρυφερή μητέρα του. 

• Ποιες διαφορές εντοπίζετε στον τρόπο με τον οποίο  αντιμετωπίζει τη ζωή και τη δουλειά του ο γύφτος στο ποίημα του Κ. Καρυωτάκη με τον τρόπο που την αντιμετωπίζει ο  Ποσειδώνας στο διήγημα του Φ. Κάφκα;
• "Ανάθεσέ μου μια δουλειά όπου μπορώ να βάλω ένα κομμάτι του εαυτού μου και δεν είναι δουλειά, είναι τέχνη!" Bliss Carmann

Κώστας Καρυωτάκης, «Στροφές, 10»

Μπρούτζινος γύφτος - τράλαλα! -

τρελά πηδάει κει πέρα, χαρούμενος που εδούλευε

τον μπρούτζον όλη μέρα

και που χει τη γυναίκα του

χτήμα του και βασίλειο.

Μπρούτζινος γύφτος - τράλαλα! -

δίνει κλοτσιά στον ήλιο!

• Αξιοποιώντας τη μυθική μέθοδο να παρουσιάσετε σ’ ένα δικό σας σύντομο διήγημα τις σκέψεις του ΄Ηφαιστου, θεού της φωτιάς και της μεταλλουργίας.

Ο Ήφαιστος, σε αντίθεση με τον Ποσειδώνα χαίρεται να δουλεύει στο  σιδηρουργείο του, στο βυθό του Αιγαίου, σφυρηλατώντας όμορφα αντικείμενα που του παραγγέλλουν οι θεοί και όπλα για μερικούς ανθρώπους.
Αντλήστε υλικό και έμπνευση από τη ραψωδία Σ της Ιλιάδας (Οπλοποιία), όπου ο Ήφαιστος, μετά από παράκληση της Θέτιδας, καταγίνεται με την κατασκευή της καινούργιας πανοπλίας  του Αχιλλέα.
Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τριτοπρόσωπη ή πρωτοπρόσωπη αφήγηση, σχόλιο, περιγραφή, εσωτερικό μονόλογο, διάλογο.

• Ο Ποσειδώνας αντιμετωπίζει ένα δίλημμα, σύγκρουση, δηλαδή ανάμεσα στις επιθυμίες και τις αξίες του, τα «θέλω», τα «πρέπει» και τα «πιστεύω» του. Αλλάζοντας την οπτική γωνία του διηγήματος – ψυχογραφήματος, δώστε φωνή στον ίδιο, ώστε να μιλήσει για όσα τον απασχολούν και τον προβληματίζουν, τόσο στη ζωή όσο και στην εργασία του. Χρησιμοποιήστε πρώτο πρόσωπο και εσωτερικό μονόλογο.

• Τι θα συμβούλευε ένας ψυχολόγος – σύμβουλος επιχείρησης τον Ποσειδώνα προκειμένου να  αντιμετωπίσει με αποτελεσματικό τρόπο τα διλήμματα και τις αντιφάσεις στη ζωή και την εργασία του; Γράψτε ένα διάλογο (μπορείτε να συνεργαστείτε ανά δύο υποδυόμενοι τους ρόλους ) ή μια επιστολή – απάντηση στους προβληματισμούς του ή  ένα άρθρο που θα στείλετε σε περιοδικό ψυχολογίας. Αξιοποιήστε  το σχετικό απόσπασμα από το βιβλίο του Δημήτρη Μπουραντά, «Επί σκηνής χωρίς πρόβα» και το άρθρο:"Οι επτά κανόνες ηγεσίας στην επιχείρηση" 

Αντιμετωπίζοντας τις αντιφάσεις και τα διλήμματα

ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ ΕΧΟΥΜΕ ΣΥΧΝΑ να αντιμετωπίσουμε αντιφάσεις και διλήμματα που δυστυχώς δεν προσφέ­ρουν εύκολες λύσεις ή επιλογές. Για παράδειγμα, θέλου­με και επιτυχημένη καριέρα και αρκετό χρόνο για προ­σωπική ζωή. Θέλουμε τα παιδιά μας να μας ακούν, αλλά ταυτόχρονα να αναπτύσσουν πρωτοβουλίες και ανεξάρ­τητη σκέψη. Τα διλήμματα, συνήθως, προκύπτουν όταν έχουμε να κάνουμε με μια επιλογή που, ενώ είναι σύμφω­νη με κάποιες αξίες ή επιθυμίες μας, ταυτόχρονα συ­γκρούεται ή είναι αντίθετη με κάποιες άλλες. Για παρά­δειγμα, μαθαίνουμε ότι ένας φίλος μας έκανε κάτι παρά­νομο. Αν τον καταγγείλουμε, είναι αντίθετο με την αξία της φιλίας. Αν δεν τον καταγγείλουμε, είναι αντίθετο με τη αξία της ακεραιότητας. Είναι συνεπώς ένα δίλημμα. Υπάρχουν επίσης, για παράδειγμα, ζευγάρια που, ενώ θέ­λουν να χωρίσουν, αντιμετωπίζουν το δίλημμα εάν πρέπει να το κάνουν ή πρέπει να παραμείνουν μαζί, κάνοντας μια συμβατική ζωή, για να μη δυσαρεστήσουν τα παιδιά τους και τους προκαλέσουν αρνητικές συνέπειες. Εδώ, πράγ­ματι, δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Αλλά δύο ιδέες μπο­ρεί κάποιες φορές να μας είναι χρήσιμες σχετικά με το πώς πρέπει να σκεφτόμαστε. Το πρώτο, που μπορεί να μας βοηθήσει όταν βρισκόμα­στε σε ένα δίλημμα, είναι η σαφής ιεράρχηση των αξιών μας. Ακούγοντας την εσωτερική μας φωνή, μπορούμε και πρέπει να ξεκαθαρίσουμε το τι αξίζει για μας περισσότε­ρο και με αυτό το κριτήριο να επιλέξουμε. Στην περίπτωση που πραγματικά δεν είναι δυνατόν να κρίνουμε την καλύτερη επιλογή με βάση την ιεράρχηση των αξιών, ένα δεύτερο κριτήριο μπορεί να είναι το κατά πόσο η επιλογή που θα κάνουμε δεν θα μας αποκλείσει άλλες επιλογές στο μέλλον. Εδώ επιτρέψτε μου να παραθέσω μία παράγραφο από το βιβλίο μου Όλα σου τα 'μαθα, μα ξέ­χασα μια λέξη, που είναι αρκετά σχετική και που ακολου­θώ τις συμβουλές της όταν βρίσκομαι σε δίλημμα και δεν μπορώ να επιλέξω μεταξύ των εναλλακτικών. «Αρκεί πού και πού να ξαποσταίνεις, να κοιτάς ψηλά στον ουρανό και να αφήνεις το όνειρο να αγγίζει την ψυχή σου. Μετά, να αφήνεις την ψυχή σου να καθοδηγεί τη σκέψη σου. Αυ­τή είναι η μόνη πυξίδα που σου δείχνει τον δρόμο στο άγνωστο της ύπαρξης σου. Δεν υπάρχει θεωρία, ούτε κα­νόνες, ούτε συνταγές. Η ελευθερία της επιλογής είναι το ίδιο το είναι μας που μετατρέπεται στο γίγνεσθαι. Το πά­θος είναι πιο ορθό από τον ορθολογισμό. Συχνά η εσωτε­ρική φωνή είναι πιο αληθινή από τη λογική ανάλυση. Παρ' όλα αυτά, αν τα λόγια της ψυχής σου είναι ακατανόητα, αν ακούς περισσότερες φωνές, έχω μια σκέψη. Προσπάθησε η κάθε επιλογή σου να μην αποκλείει τις επόμενες. Τότε το ρίσκο είναι ασήμαντο και δεν μπορεί να σταματή­σει το ταξίδι της ζωής σου». Το νόημα αυτής της παραγρά­φου είναι ότι, όταν δεν μπορούμε ορθολογικά να αντιμετω­πίσουμε ένα δίλημμα, τότε το μόνο που μας απομένει είναι το ένστικτο ή η διαίσθηση, σχετικά με το πόσο η επιλογή μας είναι κοντά στα όνειρα μας, στον ιδανικό μας εαυτό και σε αυτό που μας παθιάζει περισσότερο. Τρίτον, μια άλλη σκέψη που μπορεί να βοηθήσει, κυ­ρίως στις αντιφάσεις, είναι το "both and more" ή, καλύτε­ρα, το «και το ένα και το άλλο». Αρκετές φορές μάς τυ­ραννά το «ή», η διάζευξη. Να κάνω ετούτο ή εκείνο, να έχω υψηλή ποιότητα ή χαμηλό κόστος, να έχω επιτυχημέ­νη καριέρα ή ποιοτική προσωπική ζωή, να ικανοποιήσω το χατίρι του ενός ή του άλλου παιδιού μου, της μαμάς ή του μπαμπά. Το «και το ένα και το άλλο» σημαίνει να προ­σπαθούμε να βρίσκουμε έξυπνες λύσεις που να ικανοποι­ούν και το ένα και το άλλο ταυτόχρονα. […..]

Η σαρωτική εφηβεία της μέσης ηλικίας ή αλλιώς τα χαμένα όνειρα που «επιστρέφουν και ζητούν εκδίκηση»

Anthony Frederick Augustus Sandys, Penelope, 1878

Επειδή ο άνθρωπος ρέπει στην αμεριμνησία και τη νωθρότητα, συνεχώς αναβάλλει τις σοβαρές αποφάσεις του, τις βαθιές τίμιες εκτιμήσεις του, την αυτοκριτική και τους απολογισμούς του, για τότε που δε γίνεται πια να τις απωθήσει. Γιατί έρχεται ένας καιρός, ευτυχώς, που οι εκτιμήσεις τούτες, οι απολογισμοί, οι αυτοκριτι­κές, δεν αναβάλλονται: Δεν πάει άλλο!

Μια τέτοια κρίσιμη χρονική καμπή είναι και για τη ζωή μιας γυναίκας η μέση ηλικία. Η καμπή τού «δεν πάει άλλο», του «τώρα ή ποτέ». Για να ακολουθήσει η επι­κίνδυνη όσο και εσφαλμένη εγκατάλειψη στο «ποτέ...» Όλα συνηγορούν σ' αυτά τα επώδυνα αισθήματα. Τα παιδιά ενηλικιώνονται και αυτονομούνται. Φεύγουν από το σπίτι για σπουδές, για τους δικούς τους έρωτες, για τις δικές τους παρέες, χωρίς να ενδιαφέρονται για τις συμβουλές της, τη φροντίδα της, τα παράπονα της, τις απειλές της. Φεύγουν με τρόπο ήπιο ή με τρόπο εμπόλε­μο και εκρηκτικό, ανάλογα- όμως φεύγουν. Οι γονείς της, νεκροί ή γερασμένοι, δεν έχουν πια την ισχύ να επη­ρεάζουν μυαλό και αισθήματα όπως παλιά. Ο σύζυγος, συχνά, δεν είναι ο άντρας που ερωτεύτηκε. Δοσμένος τώρα στα δικά του μονοπάτια, μπερδεμένος στον δικό του ψυχολογικό χάρτη, έχει γίνει με τον καιρό ένας αδελ­φός, ένας συγκάτοικος, ένα παθητικό κουτί παραπό­νων, ένας αποφασισμένος αντίπαλος, ένας ξένος. Την εγκατέλειψε ίσως από χρόνια, είτε συναισθηματικά εί­τε και συνολικά, και τον εγκατέλειψε κι αυτή. Οι φίλοι, είτε χαμένοι σε άλλες επιλογές είτε πληκτικά δεδομένοι, δεν μπορούν να βοηθήσουν. Ζουν τα δικά τους βάσανα.

Και τότε μια γυναίκα νιώθει μόνη. Έχει μάλλον το χρόνο να το παραδεχτεί πως είναι μόνη, πως ήταν μόνη από πολύ παλιά.

Μάρω Βαμβουνάκη, Ερωτευμένος Πολωνός (από το εξώφυλλο του βιβλίου)

Εγώ θα έλεγα πως είναι ελεύθερη, όμως εκείνη νιώθει πως είναι μόνη. Και αποτυχημένη. Και άδεια. Και κουρα­σμένη. Διότι η ελευθερία που τώρα επιτέλους — θέλει δε θέλει— της προσφέρεται, την απαλλάσσει μεν από δεκαετιών ασφυκτικά και παραμορφωτικά για την ψυ­χή καθήκοντα, αλλά τη βρίσκει απροετοίμαστη, απαίδευ­τη στο να μπορεί να αναγνωρίζει τα πραγματικά της συ­ναισθήματα. Πολύ ανίκανη να τα διαχειρίζεται. Δεν έχει μάθει άλλωστε να ασχολείται με τον εαυτό της, δεν είχε χρόνο ποτέ. Της τον λεηλάτησαν οι άλλοι κι εκείνη αυτονόητα τον παρέδωσε. Κοιτάει τώρα πίσω και βλέ­πει εκκρεμότητες. Ακρωτηριασμένες επιθυμίες. Ατρο­φικές απόπειρες. Προδοσίες. Σπανίως είναι ένας άλλος ο προδότης μας. Ο ίδιος ο εαυτός μας είναι που πρόδω­σε τον αληθινό εαυτό μας. Και τώρα, στη μέση ηλικία, αναγκάζεται να το υποπτευτεί αυτό. Να πονέσει. Να συντριβεί και να αποφασίσει τελειωτικά: Θα επανορ­θώσω ή θα αφεθώ στη φθορά; Θα αντλήσω από εμπειρίες, γνώση, αναγεννημένες λαχτάρες, νέα ελευθερία ή θα ακολουθήσει η καρδιά και το πνεύμα μου — τούτα τα εν δυ­νάμει αιώνια κομμάτια του είναι μου — το μαρασμό που βλέπω πάνω στο σώμα μου και μέσα στον καθρέφτη; Θα παραδοθώ στην ηδονή της τεμπελιάς, της αδράνειας και της γκρίνιας ή θα πετάξω σε ταξίδια ζωής, συναρπαστι­κά; Θα κλείσω το ημερολόγιο μου ή θα ξεφυλλίσω το τε­ράστιο βιβλίο της ζωής σε παρακάτω κεφάλαια; Θα νι­κήσει η τωρινή ευκολία της παραίτησης ή η δύσκολη προοπτική της δράσης; Το εύκολο που με τον καιρό θα γίνεται όλο και πιο επαχθές ή το δύσκολο που με τον καιρό γοητεύει και λυτρώνει; […..]

Τα χαρτάκια με τις επιθυμίες

Ο Ζίγκμουντ Φρόιντ γράφει πως Ευτυχία είναι η εκπλή­ρωση κάποιας παιδικής επιθυμίας. Γι' αυτό ο πλούτος δίνει τόσο ελάχιστη ευτυχία. Το χρήμα δεν είναι επιθυ­μία της παιδικής ηλικίας.

Σε μια ομάδα ατόμων πάνω από σαράντα χρόνων έδωσα αυτήν ακριβώς την ερώτηση και ζήτησα να θυ­μηθούν τον παλιό, παιδικό, νεανικό κόσμο τους και να μου απαντήσουν γραπτά και ανυπόγραφα. Κανένα πρέ­πει, καμιά εικόνα τους να μην επηρεάσει δηλαδή ένα τόσο σημαντικό και ευαίσθητο ταξίδι στην ενδοσκόπη­ση. Ελάχιστοι απάντησαν πως είχαν πραγματώσει το παι­δικό όνειρο τους. Κι όμως! Ήταν τόσο απλά και εφικτά τα περισσότερα από εκείνα τα παιδικά όνειρα που μου έγραψαν στα χαρτάκια: Ήθελα να γίνω δάσκαλος. Για­τρός. Νοσοκόμα. Πιλότος. Ιεραπόστολος. Μαμά. Τα κρά­τησα και τα έβαλα στο συρτάρι μου, σ' ένα φάκελο που γράφει απ' έξω: Τα χαρτάκια με τις επιθυμίες. Τα κοιτώ με θλίψη, με νοσταλγία, και ξαναθυμάμαι την κουβέντα του Τσέχωφ: «Θεέ μου, πόσο κοντά απ' την ευτυχία περ­νάει ο άνθρωπος...» Ακόμα, ο ίδιος ο Φρόιντ είπε: «Πάει καιρός που ανακάλυψα ότι χρειάζεται απλώς λίγο θάρ­ρος για να εκπληρωθούν επιθυμίες, θεωρούμενες μέχρι τότε ανέφικτες».

Λίγο θάρρος! Το έχουμε πει και θα το ξαναπούμε: Καλοσύνη χωρίς δύναμη δεν είναι καλοσύνη. Όποιος φοβάται ζει μισή ζωή.

Ο λόγος όμως που έβαλα την ομάδα να μου γράψει τις παλιές επιθυμίες της δεν ήταν για να τους στενοχω­ρήσω. Να συγκρίνουν αυτό που τώρα έχουν μ' εκείνο που τότε ήθελαν, και να απογοητευτούν. Ο λόγος μου ήταν πιο υγιής και ζωηρός από την αυτοκριτική, την αυτομομφή και τη στάσιμη πίκρα. Ήθελα να σκεφτούν μό­νοι τους πως ίσως υπάρχει καιρός. Ειδικά τώρα, σ' αυτή την ηλικία που, επιμένω, είναι επίσης μια ηλικία απε­λευθέρωσης —γι' αυτό άλλωστε οι άνθρωποι τρομάζουν τόσο απ' αυτήν —, μπορούν να επανορθώσουν κάτι απέ­ναντι στον παραπονεμένο, θυμωμένο, αυθεντικό τους εαυτό που κακοποίησαν. Να προσπαθήσουν τώρα να κάνουν κάτι από εκείνο που τότε επιθυμούσαν. Κι αν όχι ακριβώς εκείνο, κάτι παραπλήσιο, συγγενικό, που θα ξεδιψάσει την περιφρονημένη λαχτάρα και θα δώσει χαρά και δύναμη. Χαρά που είναι η γεύση του Παρα­δείσου.

The Artist's Mistress by Charles Sims RA RWS, 1873-1928.

[……] Αν σε ηλικία ώριμη και δύσκολη, μια γυναίκα —αλλά και άντρας, γιατί, ως γνωστόν, η κλιμακτήριος αφορά και στα δύο φύλα, μόνο που οι άντρες κρύβουν πιο συ­στηματικά και πιο νοσογόνα τα αισθήματα τους και δεν τα μαθαίνουμε - συνεχίζει να υποφέρει επί χρόνια με τα κλασικά συμπτώματα της δυσθυμίας, της κατάθλι­ψης, της παραίτησης, των ψυχοσωματικών, της υστερίας, κι όλα όσα χαρακτηρίζουν την κλιμακτήριο, είναι επει­δή, ξανά, κάτι αρνείται να κάνει για τον εαυτό της σω­στά. Θάβει ξανά τη νέα, μεγάλη της ευκαιρία. Είναι που δεν αξιοποιεί τη νέα πρόταση για ζωή αληθινή, ζωή δι­κή της, του πεπρωμένου της, και αυτοπροδίδεται πάλι. Ο εαυτός της, έστω και αργότερα, έστω και μέσα σε γκρί­ζο σκηνικό, την καλεί σπαραχτικά να συμφιλιωθούν, να συνομιλήσουν, να ενωθούν, να υπερβούν τον χρόνιο δι­χασμό που τους τυράννησε.

Είναι υπεύθυνη για το πώς θα ανταποκριθεί στην κλή­ση, πολύ περισσότερο υπεύθυνη από τότε, κατά τη φουρ­τουνιασμένη της, ερωτευμένη, άπειρη, καταπιεσμένη από γονείς, νιότη. Και το ξέρει. Γι' αυτό θυμώνει, πικραίνε­ται, απελπίζεται και το ρίχνει στις διάφορες επιφανεια­κές φυγές: στα χαρτιά, στο φαγητό, στα ψώνια, στο άψυ­χο σεξ, στις γελοίες προσωρινές ερωτοδουλειές, στις πλαστικές εγχειρίσεις, στο κουτσομπολιό. Όμως το να φεύγεις απ' τον εαυτό σου είναι προσπάθεια μάταιη. Όσο του φεύγεις τόσο εκείνος σε αλυσοδένει και σε τραβάει με βία πίσω. Όλο και πιο θυμωμένος.

Και πάλι εσύ αποφασίζεις. Σε όλα και για όλα αποφασίζεις εσύ. Ακόμα και για το θάνατο σου εσύ αποφα­σίζεις, υποστηρίζουν κάποιες αρχαίες διδασκαλίες. Και ο θάνατος είναι πολλών ειδών. Για να θυμηθούμε εκεί­νο το εύστοχο: «Πέθανε στα είκοσι του και τον έθαψαν στα ογδόντα πέντε του».

Τα αποσπάσματα προέρχονται από το βιβλίο της Μάρως Βαμβουνάκη «Ο Παλιάτσος και η Άνιμα», εκδόσεις Ψυχογιός