Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Μάνος Ελευθερίου. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Μάνος Ελευθερίου. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο 30 Οκτωβρίου 2021

Νοέμβρης μήνας μελωδικά ταξιδεύει...


«I’ve Missed You» by Jeff Rowland
_____________

Μπήκε ο Νοέμβρης...

Μπήκε ο Νοέμβρης και ταξιδεύει· μ’ ένα τρένο, μ' ένα πλοίο, με ΚΤΕΛ. Ολόχρυσα δέντρα λίγα και γυμνά, πολλά όμως τα πεσμένα φύλλα - κίτρινα, κόκκινα, διπρόσωπα - και δάκρυα που σωπαίνουν στων φύλλων την άκρη.

Νοέμβρης με ομίχλες, σύννεφα μολυβιά, ψιλόβροχο, μπόρες, να σ’ αρπάζει η βροχή σ’ όνειρο ξένο, να μαυρίζει απ' το νερό η γκρίζα πέτρα, μια κίτρινη σελήνη κι ο άνεμος να παίρνει γράμματα, αγάπες, στιγμές ή να φέρνει ρίγη και κρυφή προσμονή.

Μικρός Νοέμβρης, αδιατάρακτος - τα ίδια πέρσι, τα ίδια φέτο - άλλοτε να παίρνει τη μορφή της που ανοίγει πληγές, που κρατάει δυο χρόνια με απατηλές υποσχέσεις, στάχτη χωρίς φωτιά  κι άλλοτε πάλι στο έμπα του χειμώνα, ν' ανάβει καλοκαίρι σε μάτια ηλιοβρεγμένα, σε βλέμματα μεθυσμένα, σε φιλιά ζεστά.

Νοέμβρης μήνας, της ιερής συγκομιδής, εποχή των χρυσανθέμων, εορτών και επετείων - του Αγίου Μηνά, των Αρχαγγέλων, τ' Αγιαντρεός που αντρειεύει το κρύο και του Πολυτεχνείου της γενιάς μας - ευκαιρία για δηλώσεις, σημαίες, συνθήματα, ντουντούκες κι οργή. Κι αν το μέλλον το καίμε ή το κάψαμε κιόλας, μένει το κέρδος σωμάτων, η αλήθεια των ψυχών και κείνα τα όνειρα των εραστών του Νοεμβρίου, που ποτέ δε σβήνουν...


Ουμβέρτος Αργυρός (1884-1963), Η κυρία με τα χρυσάνθεμα
__________


Μπήκε ο Νοέμβρης 

Το χτες που μ’ αφήνει, μια μέρα μου σβήνει,
το σήμερα τρέχει και δε με προσέχει,
ας μη με προσέξει μέχρι να φέξει
και τ’ αύριο σαν φτάσει, θα μ’ έχει ξεχάσει.

Και μπήκε ο Νοέμβρης, πώς θα ΄ρθεις να με βρεις,
με τόσο χειμώνα πού να `βρω κρυψώνα,
να μην με αρπάξει, ρυτίδα μου φτιάξει
κι ο Μάρτης σαν φτάσει, θα μ’ έχει ξεχάσει.

Την Άνοιξη θα `ρθεις, θ’ ανοίγει ο Μάρτης,
θα δεις, θα `μαι μόνο παιδί είκοσι χρόνων,
κι ας βρήκα κρυψώνες σαράντα χειμώνες,
θα δεις, θα `μαι μόνο παιδί είκοσι χρόνων.

Στίχοι, μουσική & ερμηνεία: Λαθρεπιβάτες (Παντελής Θαλασσινός & Γιάννης Νικολάου)
(από τον δίσκο  «Απόψε λέω να μην κοιμηθούμε», 1987)





Νοέμβρης μήνας ταξιδεύει...

Νοέμβρης μήνας ταξιδεύει μ' ένα τρένο
Αθήνα Λάρισα ωραία Θεσσαλία
Στην Κατερίνη ακούει τραγούδι αγαπημένο
με μια πληγή από παλιά μελαγχολία
Στη Σαλονίκη φθάνει απόγευμα στις έξι
μ' ένα καιρό που όλο σκέφτεται να βρέξει
Στη Σαλονίκη φθάνει απόγευμα στις έξι
μ' ένα καιρό που όλο σκέφτεται να βρέξει
Νοέμβρης μήνας...

Νοέμβρης μήνας με καράβι ταξιδεύει
Χανιά Ηράκλειο και κόλπο Μιραμπέλου
μεθυστικά στα πανηγύρια μνημονεύει
Αγ.Μηνά και Μιχαήλ του Αρχαγγέλου

Το Ρεθυμνιώτικο σκοπό παίζει στη λύρα
και λέει του έρωτα τα πάθη και τη μοίρα,
το Ρεθυμνιώτικο σκοπό παίζει στη λύρα
και λέει του έρωτα τα πάθη και τη μοίρα,
Νοέμβρης μήνας...

Νοέμβρης μήνας με το ΚΤΕΛ στην Πάτρα πάει
μέρα γιορτής νιώθει το κρύο ν' αγριεύει
αφού ευχήθηκε στην πόλη που αγαπάει
τριάντα μέρες στη βαλίτσα του μαζεύει

Η μοναξιά του σαν ανήμερο θηρίο
και φεύγει μ' ένα κουρασμένο λεωφορείο,
Η μοναξιά του σαν ανήμερο θηρίο
και φεύγει μ' ένα κουρασμένο λεωφορείο,
Νοέμβρης μήνας...

Στίχοι: Ηλίας Κατσούλης
Mουσική και ερμηνεία: Παντελής Θαλασσινός 
(από το άλμπουμ «Καλαντάρι», 2006



Νοέμβρης μήνας δε θα μείνει...

Το τρένο φεύγει στις οκτώ ταξίδι για την Κατερίνη
Νοέμβρης μήνας δε θα μείνει να μη θυμάσαι στις οκτώ
να μη θυμάσαι στις οκτώ το τρένο για την Κατερίνη
Νοέμβρης μήνας δε θα μείνει.

Σε βρήκα πάλι ξαφνικά να πίνεις ούζο στου Λευτέρη
νύχτα δε θα 'ρθει σ' άλλα μέρη να 'χεις δικά σου μυστικά
να 'χεις δικά σου μυστικά και να θυμάσαι ποιος τα ξέρει
νύχτα δε θα 'ρθει σ' άλλα μέρη.

Το τρένο φεύγει στις οκτώ μα εσύ μονάχος έχεις μείνει
σκοπιά φυλάς στην Κατερίνη μες στην ομίχλη πέντε οκτώ
μες στην ομίχλη πέντε οκτώ, μαχαίρι στη καρδιά σου εγίνη
σκοπιά φυλάς στην Κατερίνη.

Νοέμβρης μήνας δε θα μείνει
να μη θυμάσαι στις οχτώ
το τρένο για την Κατερίνη…
Στίχοι: Μάνος Ελευθερίου
Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης 
Ερμηνεία: Μαρία Δημητριάδη
(από το δίσκο «Τα λαϊκά», 1968)




Νοέμβριος ήταν και τότε...

Στο μάκρος του δρόμου τα φύλλα πεθαίνουν
Κι απάνω στα φύλλα τα δάκρυα σωπαίνουν
Νοέμβριος ήταν και τότε
Ποιος χρόνος αλήθεια και πότε

Εσύ το λησμόνησες πια
μα εγώ καθώς πέφτουν τα φύλλα
ξανά με βαθειά ανατριχίλα
θυμάμαι χαμένα φιλιά...

Νοέμβριος ήταν και τότε
ποιος χρόνος αλήθεια και πότε
Εσύ το λησμόνησες πια χαμένα φιλιά
και κίτρινα φύλλα παντού ερημιά.

Τα φύλλα πεθαίνουν στου δρόμου τα μάκρη
Τα δάκρυα σωπαίνουν στων φύλλων την άκρη
Νοέμβριος ήταν αλήθεια
που μου 'φερες τα παραμύθια
του κόσμου με μια σου ματιά...

Στίχοι: Ηλίας Λυμπερόπουλος
Μουσική: Ζακ Ιακωβίδης
Ερμηνεία: Κλειώ Δενάρδου, 1970




Του Νοεμβρίου τα καφενεία...του Νοεμβρίου τις Κυριακάδες

Του Νοεμβρίου τα καφενεία
τάβλι, κολτσίνα, πρέφα, πικέτο
και πότε- πότε Αβησσυνία
τα ίδια πέρσι, τα ίδια φέτο

Του Νοεμβρίου τις Κυριακάδες
πάμε στην ΑΕΚ με τον Σπυρέτο
κι ύστερα γκρίνια, βρισιές, καυγάδες
τα ίδια πέρσι, τα ίδια φέτο

Πότε κηδεία και πότε γάμος
βάζουμε σκούρα, κλαίμε, γελάμε
τα βάσανά μας δυο χούφτες άμμος
κι έτσι περνάμε κι έτσι γερνάμε

Στίχοι: Λευτέρης Παπαδόπουλος 
Μουσική: Βασίλης Κουμπής
Ερμηνεία: Μιχάλης Βιολάρης 
(από το δίσκο «12 μήνες», 1971)




Πάλι Νοέμβριος όπως και τότε...

Ήταν Νοέμβριος όπως και τώρα
στο δάσος παίζαμε πάλι κρυφτό
κι όταν εξέσπασε Θεέ μου η μπόρα
σμίξαν τα χείλη μας φιλί ζεστό
κι όταν εξέσπασε Θεέ μου η μπόρα
σμίξαν τα χείλη μας φιλί ζεστό

Πάλι Νοέμβριος όπως και τότε
τα τρένα κύλαγαν απ' το σταθμό
φεύγουν για πόλεμο οι στρατιώτες
μη κλαίς καρδούλα μου θα ξαναρθώ
φεύγουν για πόλεμο οι στρατιώτες
μη κλαίς καρδούλα μου θα ξαναρθώ

Στίχοι & μουσική: Γιώργος Κριμιζάκης
Ερμηνεία: Δημήτρης Ζευγάς, 1972




Θυμάμαι του Νοέμβρη τα στερνά...

Θυμάμαι τη βραδιά στις φυλλωσιές
που μ’ έμαθες γι’ αγάπη να μιλάω,
τον έρωτα στις ακροθαλασσιές
θυμάμαι, αγαπημένε, και ριγάω.
Θυμάμαι και πως θα ’θελα ξανά
να βγάλω μια κραυγή, να ξεψυχήσω,
τον έρωτα που μου ’μαθες εσύ
ακόμα μια φορά να ξαναζήσω.

Καρδούλα μου, μην κλαις και μη λυπάσαι,
μονάχα να χτυπάς και να θυμάσαι,
καρδούλα μου, μην κλαις και μην πονάς,
μονάχα πες του πως τον αγαπάς,
καρδούλα μου, μην κλαις και μην πονάς,
μονάχα πες του πως τον αγαπάς.

Θυμάμαι τις απέραντες στιγμές,
θυμάμαι λεπτομέρειες, θυμάμαι,
τον ήλιο, τη βροχή, τις αστραπές,
απάνω στο κορμί μου να γλεντάνε.

Θυμάμαι του Νοέμβρη τα στερνά,
που μου ’λεγες "Τρελή σε αγαπάω",
θυμάμαι και δε γίνεται αλλιώς
μονάχα να φωνάξω πως πονάω.

Καρδούλα μου, μην κλαις και μη λυπάσαι,
μονάχα να χτυπάς και να θυμάσαι,
καρδούλα μου, μην κλαις και μην πονάς,
μονάχα πες του πως τον αγαπάς,
καρδούλα μου, μην κλαις και μην πονάς,
μονάχα πες του πως τον αγαπάς.

Στίχοι: Ξενοφώντας Φιλέρης 
Μουσική: Γιώργος Κριμιζάκης 
Ερμηνεία: Καίτη Χωματά
(από το άλμπουμ «Θα σου δώσω τις χαρές όλου του κόσμου», 1977





Τέλη Νοέμβρη είπες θα 'ρθεις...

Τέλη Νοέμβρη είπες θα 'ρθεις
έκλεισε η πόρτα της προσμονής.
Σβήνω στην πίκρα μιας Κυριακής
και συ φαντάρος μες στο Κιλκίς.
Ούτε στο χάρτη δεν υπάρχουν δρόμοι
και οι ταχυδρόμοι χάσαν τη φωνή.

Τέλη Νοέμβρη είπες θα 'ρθεις
κι είναι το τέλος κάποιας αρχής.
Σβήνω στην πίκρα της λησμονιάς
και συ φαντάρος της μοναξιάς.

Ούτε στο χάρτη δεν υπάρχουν δρόμοι
και οι ταχυδρόμοι χάσαν τη φωνή.

Τέλη Νοέμβρη είπες θα 'ρθεις
κι είναι γραμμένο να μ’ αρνηθείς.

Στίχοι & μουσική: Τάκης Μουσαφίρης 
Ερμηνεία: Κατερίνα Στανίση
(από το album «Ακόμα μια μέρα», 1984)




Νοέμβρη μήνα δεκατρείς...

Νοέμβρη μήνα δεκατρείς ήτανε που σε ξαναπήρα
για το ταξίδι της ζωής στων αστεριών το δρόμο γύρα.

Σε πήρα δρόμο στα παλιά, γνώριμα μέρη, ξεχασμένα,
παίζανε Σεραφείμ μικρά και τραγουδάγανε για σένα.

Νοέμβρη μήνα δεκατρείς ήτανε που σε ξαναπήρα
για το ταξίδι της ζωής στων αστεριών το δρόμο γύρα.

Κι ως κοίταζα τα μάτια μου μες στα δικά σου μάτια,
μεθούσα και χανόμουνα σ’ άγνωρα μονοπάτια,
μεθούσα και χανόμουνα σ’ άγνωρα μονοπάτια,
ως κοίταζα τα μάτια μου μες στα δικά σου μάτια.

Νοέμβρη μήνα δεκατρείς άναψε πάλι καλοκαίρι
μέσα στου κόσμου τη βοή, ποιος άλλος άραγε το ξέρει.

Μέρα δε θα ’χει τελειωμό τούτο το όνειρο για σένα
δίνουν και δένουν το χαμό τα μάτια σου τα ηλιοβρεγμένα.

Νοέμβρη μήνα δεκατρείς άναψε πάλι καλοκαίρι
μέσα στου κόσμου τη βοή, ποιος άλλος άραγε το ξέρει.

Στίχοι: Νίκος Πανδής
Μουσική &ερμηνεία: Σπύρος Σαμοΐλης
(από το δίσκο «Λαϊκές Εικόνες», 1985)




Είν’ ο Νοέμβρης πληγή ανοιχτή

Μπλέ μολυβί, σύννεφο γκρι,
άνεμος φέρνει κρυφή προσμονή,
νύχτα ψυχρή πέφτει θαμπή,
ριγάει το πάτωμα στην επαφή.

Γόβα ψηλή, γάμπα χυτή,
μες στο μετάξι θεά σκωπτική,
μάτια κλειστά, μπλε μολυβί
είν’ ο Νοέμβρης πληγή ανοιχτή.

Φως αμυδρό των αστεριών,
θέα στη θάλασσα των ποιητών,
πιάνο με ουρά, κρίνοι λευκοί,
του φθινοπώρου το βαλς ενοχή.

Αρχίζει ο χορός, την οδηγεί,
στο βλέμμα χάνεται, λιώνει και ζει,
μάτια κλειστά, μπλε μολυβί,
είν’ ο Νοέμβρης πληγή ανοιχτή.

Στίχοι: Αναστασία Μητσοπούλου
Μουσική: Aπόλλων Κουσκουμβεκάκης
Ερμηνεία: Άννα Ματσούκα - Athens Chamber Orchestra
(από το άλμπουμ «Θα 'θελα»,εκδόσεις «Καθρέφτης»



Αρχές Νοέμβρη θα χιονίσει...

[...] Αρχές Νοέμβρη θα χιονίσει
η απουσία σου θα ντύσει γη κι ουρανό.
Κι εγώ θα νιώθω πως παγώνω
σαν το καράβι που `ναι μόνο σ’ ωκεανό.

Θ’ αλλάζουν μήνες κι εποχές
και τις λιακάδες οι βροχές θ’ ακολουθάνε
κι αν μπαίνουν τ’ άστρα σε τροχιές
χωρίς εσένα οι εποχές το ίδιο θα `ναι.
Στίχοι: Ηλίας Κατσούλης
Μουσική: Γιώργος Αρσενίδης
Ερμηνεία: Βούλα Σαββίδη
(από το άλμπουμ «Αλκυονίδα μέρα», 1996




Νοέμβρης και σ’ αρπάζει η βροχή...

Τα φώτα στην Πανόρμου νυσταγμένα
τσιγάρο που τελειώνει στα χείλη σου η ζωή
Νοέμβρης και σ’ αρπάζει η βροχή
σ’ όνειρο ξένο
Το πλήθος που βουλιάζει στην πλατεία
καράβι μεθυσμένο στα χέρια ποιητών
κι εσύ με τα σημάδια των καιρών
σ’ όνειρο ξένο

Κι όπως διπλώνουν οι σημαίες στη Σταδίου
και τα ραδιόφωνα σωπαίνουν
μ’ ένα χασάπικο παλιό
σε βλέπω νά ’ρχεσαι ξανά
μεσ’ το ψιλόβροχο και μεσ’ την παγωνιά
σε βλέπω νά ’ρχεσαι ξανά

Τα όνειρα δεμένα στα λιμάνια
βαγόνια σκουριασμένα σε άγονες γραμμές
κι εσύ φωτογραφία απ’ το χθες
σ’ όνειρο ξένο

Ματιές που αλητεύουν στο σκοτάδι
τα λόγια που δεν είπες στο στόμα σου πληγή
κορμιά που ταξιδέψαν τη σιωπή
σ’ όνειρο ξένο

Κι όπως διπλώνουν οι σημαίες στη Σταδίου
και τα ραδιόφωνα σωπαίνουν μ’ ένα χασάπικο παλιό
σε βλέπω νά ’ρχεσαι ξανά
μεσ’ το ψιλόβροχο και μεσ’ την παγωνιά
σε βλέπω νά ’ρχεσαι ξανά.

Στίχοι & μουσική: Γιώργος Σταυρακάκης
Ερμηνεία: Γεωργία Γρηγοριάδου
(από το άλμπουμ «Carousel», εκδόσεις «Καθρέφτης ήχων αληθινών», 2008




Ο φετινός Νοέμβρης λέει πως δε θα ’ρθεις...

Ο φετινός Νοέμβρης κράτησε δυο χρόνια.
Του χρόνου θα κρατήσει τα διπλά.
Θα `ναι ο καιρός που θα περνάει απατηλά
και θα υπόσχεσαι για μένα πιο πολλά
και δε θ’ αφήσεις να χαθώ στα μαύρα χιόνια.

Ο φετινός Νοέμβρης θα `χει τη μορφή σου.
Θα `χει σιωπή στα χείλη και παλιές βροχές
για ό,τι συντηρείται με τις προσευχές
και όσα περιμένουν άρρωστες ψυχές.
Μονάχα εγώ θα ζω για την επιστροφή σου.

Ο φετινός Νοέμβρης λέει πως δε θα ’ρθεις
και δε θ’ αγγίξω ό,τι αγάπησα πολύ.
Τρομάζει πάντα η ομορφιά σου το φιλί.
Κορμί, ψυχή σπασμένα όλα σαν γυαλί.
Η ομορφιά σου καίει ερήμην κάποιας στάχτης.

Στίχοι: Μάνος Ελευθερίου
Μουσική: Σπύρος Παρασκευάκος
Ερμηνεία: Ζαχαρίας Καρούνης 
(από το album «Απ' το μηδέν», 2015)




Νοέμβρης μεθυσμένος...

Γυρνά ο καιρός, γυρνά ο καιρός, ο αέρας δυναμώνει
βάζω της μνήμης τα φτερά και βλέπω την οθόνη
στην Πλάκα και στο Σύνταγμα, με φίλους ξεχασμένους
σε μια ταινία εποχής να' μαστε συ κι εγώ.
Πέντε χρόνια μετά το εξήντα οκτώ...

Πού με πας, εικόνα πού με πας
Με πονάς, για αγάπη όταν μιλάς
Εικόνα πού με πας...

Έμοιαζε σαν παραίσθηση, έτρεχα μαγεμένος
το χέρι σου στο χέρι μου, Νοέμβρης μεθυσμένος
σαν ψυχεδέλεια τρελή, που παίζει με το ψέμα
φλόγες του πάθους κι έκσταση, αίμα στο σκηνικό
τρέχεις εσύ από κει, κι εγώ από δω...

Πού με πας, εικόνα που με πας
Με πονάς, γι' αγάπη όταν μιλάς
Εικόνα πού με πας...

Γυρνά ο καιρός, γυρνά ο καιρός κι ό,τι με συντροφεύει
μέσα μου ζει αθάνατο κι έτσι θα πορευτώ
Μακριά απ'τη φθορά που μένει εδώ...

Πού με πας, εικόνα πού με πας
Με πονάς, γι' αγάπη όταν μιλάς
Εικόνα πού με πας...

Στίχοι, μουσική & ερμηνεία: Νίκος Ζιώγαλας
(από το άλμπουμ «Γυρνά ο καιρός», 1994)




Νοέμβρη μήνα στην Κοζάνη...

Σε όποιο κρεβάτι κι αν κοιμάμαι
με το τραγούδι σου ξυπνώ
τα λόγια όλα τα θυμάμαι
κι όμως ξεχνάω το σκοπό.

Σε ποιο λιμάνι, σε ποια πόλη
βρέθηκα πάλι να γυρνώ
άγνωστος μέσα στους αγνώστους
αχ! Τι γύρευα, τι ζητώ.

Και μες στη νύχτα προσπαθώ
να βρω το δρόμο
για να γυρίσω να σου πω
δυο λέξεις μόνο.

Νοέμβρη μήνα στην Κοζάνη
Δεκέμβρη στην Κομοτηνή
πρωτοχρονιάτικα στη Δράμα
με μια βαλίτσα στη βροχή.

Τώρα κατάλαβα τα λόγια
τώρα κατάλαβα γιατί,
γιατί το έβαλα στα πόδια
γιατί δεν ήρθα στη γιορτή.

Στίχοι: Νίκος Πορτοκάλογλου
Μουσική & ερμηνεία: Νίκος Ζιώγαλας
(από το άλμπουμ «Αλλιώτικα φτερά», 2000)





Ήταν 18 Νοέμβρη...

Ήταν 18 Νοέμβρη
πέρα στο Μακρούν μπροστά
φτάσαν ταχτικοί χακένιοι
με τα μεταγωγικά.

Τα παιδιά τους καρτερούσαν
του στρατού του λαΐκού
και με τις χειροβομβίδες
τους εκάναν τ’ αλατιού.

Στίχοι: Behan Brendan & Βασίλης Ρώτας 
Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης
(από το δίσκο  «Ένας όμηρος», 1966)




«...του Νοέμβρη μια βραδιά»

Όπως κλείνουνε, όπως σβήνουνε
τα τριαντάφυλλα 'κει δα,
έτσι κλείσανε και τα μάτια σου
του Νοέμβρη μια βραδιά,
έτσι κλείσανε και τα μάτια σου
του Νοέμβρη μια βραδιά.

Κι όπως φθινοπωριάζει,
φύλλο η καρδιά μου μοιάζει,
ένα πεσμένο φύλλο,
άνθρωπος δίχως φίλο,
σπίτι που δεν γιορτάζει.

Τώρα δίπλωσες, τώρα σταύρωσες
τις φτερούγες σου αϊτέ,
όλα τα 'λεγα, πως θα ορφάνευα
δεν το πίστευα ποτέ,
όλα τα 'λεγα, πως θα ορφάνευα
δεν το πίστευα ποτέ.

Κι όπως φθινοπωριάζει,
φύλλο η καρδιά μου μοιάζει,
ένα πεσμένο φύλλο,
άνθρωπος δίχως φίλο,
σπίτι που δε γιορτάζει.
Στίχοι: Σώτια Τσώτου.
Μουσική: Απόστολος Καλδάρας.
Ερμηνεία: Χριστιάνα
(από το δίσκο «Σκόρπια φύλλα», 1975)




17 του Νοεμβρίου

17 του Νοεμβρίου
Γρηγορίου Νεοκαισαρείας του θαυματουργού
Οσίου Λαζάρου του ζωγράφου και Χαζάρου
Ζαχαρίου του σκυτοτόμου
Γενναδίου και Μαξίμου πατριαρχών
Νίκωνος μαθητού Σεργίου του Ρώσου και
του πολυτεχνείου της γενιάς μου

Στίχοι: Ηλίας Αναγνωστάκης
Μουσική & ερμηνεία: Ορφέας Περίδης 
(από το δίσκο «Ονειροπόλων μόχθοι», 2011)




Νοέμβρης...κι εδώ γινόταν του χαμού

[...] Νοέμβρης ήταν η χρονιά
κι εδώ γινόταν του χαμού
εγώ ήμουν δεκαεννιά
κι αυτή εβδομηντατρία

Και να που ερωτεύτηκα
κάποια χρονολογία
κι ο έρωτας κρατάει για καιρό

Μα έχει ο καιρός γυρίσματα
μεγάλωσε κι αυτή κι εγώ
μεγάλωσαν κι οι φίλοι μου
εκεί γύρω στα σαράντα

Στα κόμματα γαντζώθηκαν
κι εγώ δεν ξέρω τι να πω
και άλλοι στο σπιτάκι τους για πάντα

Η απόσταση μας έσωσε
μα οι θύμησες πληγώνουν
και λέμε σαν βρισκόμαστε
τα ίδια και τα ίδια

Μα νιώθω σαν μικρό παιδί
που πάλι το μαλώσανε
και φεύγω σε μια άγονη επαρχία

Κοιτάζω πάλι πίσω μου
δυο γιους απόκτησα κι εγώ
δεκαεννιά Νοέμβρηδες
μου βάρυναν την πλάτη

Σημαίες και γαρύφαλλα
εμπόριο κι απάτη
και λόγοι επισήμων στο κενό

Κρατάω το στόμα μου κλειστό
τα χείλη μου ματώσανε
κι αυτοί που μας προδώσανε
ανέραστοι να μείνουν

Κουφάλες δεν ξοφλήσαμε
αυτό έχω μόνο να τους πω
τα όνειρα των εραστών δε σβήνουν

Στίχοι & μουσική: Διονύσης Τσακνής
Ερμηνεία: Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, Διονύσης Τσακνής
 (από το άλμπουμ «Η νύχτα θα το πει», 1994




«Ο Νοέμβρης για τα κόμματα είναι μια γιορτή...»

Βλέπω φωτιές, καπνούς
στους δρόμους κάποιοι τρέχουν
Μοιάζουν πως απόψε στο μυαλό τους κάτι έχουν
Ίσως φταίει ο Νοέμβρης που έχει έρθει στη γιορτή του,
ντυμένος με στεφάνια στην πιο γιορτινή μορφή του.
Μια πόλη περιμένει, πανηγύρι έχει στήσει, να γλεντήσει
με ντουντούκες και τραγούδια κάτι θέλει ν’ αναστήσει
με σημαίες και φωνές, με συνθήματα κι οργή
ετοιμάσανε τα κόμματα κι απόψε μια γιορτή.
Eυκαιρία για ένα λόγο στο μπαλκόνι, στην tv
Πρέπει το μήνυμα κι η θέση μας απόψε ν’ ακουστεί

Δυνατά, πιο δυνατά,
πιο δυνατά, πιο δυνατά!
Δώστε νέες υποσχέσεις για να είναι όλοι καλά.
Κι αν οι μνήμες μιας γενιάς δίνουν μάχη κάθε μέρα.
αν οι λέξεις έχουν γίνει συννεφάκια στον αέρα
ο Νοέμβρης θα `ναι πάντα για τα κόμματα γιορτή,
θα `ναι πάντα η ευκαιρία για δηλώσεις.

Με σημαίες, με τραγούδια, με φωνές και μουσική
τα κόμματα ετοιμάσανε γι’ απόψε μια γιορτή
Με σημαίες, με τραγούδια, με φωνές και μουσική
ευκαιρία για δηλώσεις, ευκαιρία για γιορτή

Δεκαεφτά Νοεμβρίου, νύχτα επεισοδιακή
ντυμένοι όλοι οι δρόμοι στο μπλε και στο χακί.
Έκτακτα δελτία ενδιαφέροντος μηδέν
οι πολιτικοί σ’ έκτακτο ανακοινωθέν.
Καίγεται η Αθήνα για άλλο ένα βράδυ
καταδικασμένη να `χει άλλο ένα σημάδι
και μια Ελλάδα ολόκληρη με τέτοια ιστορία
να γίνεται τροφή για τα άγρια θηρία.
Ποιος αργοπεθαίνει, πάντα κάποιος τη θρηνεί
γιατί έτσι επιβάλλει η πολιτική
Να `χεις πάντα ένα λόγο για οτιδήποτε συμβαίνει
και να κλαις με μαύρο δάκρυ για οτιδήποτε πεθαίνει.
Γιορτάζουμε απόψε μια επέτειο μεγάλη
ψηλά κρατήστε πατριώτες το κεφάλι
Ο Νοέμβρης για τα κόμματα είναι μια γιορτή
Μη χάσετε το βράδυ τις δηλώσεις στην tv

Με σημαίες, με τραγούδια, με φωνές και μουσική
τα κόμματα ετοιμάσανε γι’ απόψε μια γιορτή
Με σημαίες, με τραγούδια, με φωνές και μουσική
ευκαιρία για δηλώσεις, ευκαιρία για γιορτή...

Στίχοι: Νίκος Βουρλιώτης 
Μουσική: Μιχάλης Παπαθανασίου 
Ερμηνεία: Goin' Through
(από το άλμπουμ «Η γιορτή (The Early Years)», 1998









Πέμπτη 11 Μαρτίου 2021

Τα «Μαλαματένια λόγια»... με του Μάνου τα λόγια


Σκίτσο του Κώστα Γρηγοριάδη για την Εφημερίδα των Συντακτών (23/7/2018)
_______________

«Αυτός ο ακριβός ποιητής...»

«Αυτός ο ακριβός ποιητής, μέσα στη γενική του γενναιοδωρία, 
έστειλε με αγάπη πολλά από τα ποιητικά παιδιά του στο σχολείο της μουσικής 
όπου και αρίστευσαν χαριζόντάς μας με τον ένα ή τον άλλο τρόπο πολλή και γνήσια ομορφιά».

Γιάννης Βαρβέρης, για τον Μάνο Ελευθερίου, Απρίλιος 2009

«Γεννήθηκα στη Σύρο. Έμεινα εκεί έως τα δεκαπέντε μου χρόνια. Κάποια μέρα έπεσε στα χέρια μου ένα βιβλίο με εκκλησιαστικά κείμενα και συγκεκριμένα το ωρολόγιο πρόγραμμα της εκκλησίας, της γιαγιάς μου, με τον Ακάθιστο ύμνο και τα λοιπά, όπου κάθισα και τα έμαθα όλα απ’ έξω. Μετά το έχασα αυτό το βιβλίο, αλλά λίγο καιρό μετά νοικιάσαμε ένα δωμάτιο σε μία δασκάλα, εκεί γύρω στο 1950, η δασκάλα με τα χρυσά μαλλιά ήταν αυτή, η οποία πέθανε πρόπερσι. 

Η μητέρα μου, μου είχε απαγορεύσει να πηγαίνω στο δωμάτιό της, αλλά εγώ είχα δει ότι είχε επάνω στο κομοδίνο της κάτι βιβλία. Πηγαίνω, τα κοιτάζω και βλέπω ότι ήταν η «Ποιητική Ανθολογία» του Ηρακλή Αποστολίδη. Εκεί διάβασα πρώτη φορά ποιήματα του Καρασούτσα για παράδειγμα, θυμάμαι τον πρώτο στίχο που έλεγε «Ω, συ που είσαι θέρος στις αχανείς εκτάσεις», τι είναι αυτό; 

Μέχρι τότε απήγγειλα βέβαια ποιήματα στο σχολείο, αλλά δεν καταλάβαινα τίποτα, τα μάθαινα παπαγαλία.  Τώρα άρχισα σιγά σιγά να καταλαβαίνω, τι είναι αυτά τα πράματα; Και έτσι πήγαινα κάθε μέρα και διάβαζα ποιήματα. 

Μια μέρα στο σχολείο, ο διευθυντής, ο κύριος Παλαιολογόπουλος που ήταν φιλόλογος, μπήκε και μας είπε: «παιδιά μου, εχθές η Ελλάδα έχασε ένα μεγάλο λογοτέχνη, το Γρηγόριο Ξενόπουλο», ήταν το 1951, τι πάει να πει λογοτέχνης ούτε που ήξερα. Μου 'μεινε όμως η λέξη όπως και το όνομα, γι’ αυτό και στη μνήμη του πέρσι, αγόρασα σαράντα σελίδες του Γρηγορίου Ξενοπούλου, ένα μονόπρακτο.

Μάνος Ελευθερίου, Συνταξιούχος υπάλληλος,  του Νίκου Ορφανού


Οικογενειακή φωτογραφία στη Σύρο, πριν το 1952 
Ο Μάνος Ελευθερίου (αριστερά), η Αγγελική (δεξιά), η μητέρα του Ευδοξία (κέντρο) με τον Στέλιο και τη Λιλή στην αγκαλιά της
__________

«...με τα μαλάματά της τα πολλά»

Το μόνο που θυμάμαι από τα «Μαλαματένια λόγια» είναι ότι γράφτηκαν με πάρα πολύ άγχος, Κυριακές, από τη μαύρη νύχτα μέχρι το βράδυ, Σάββατα απόγευμα, υπέφερα κυριολεκτικά με αυτό το τρα γούδι. Δυστυχώς δεν κράτησα τις διαδοχικές γραφές. [...]

Μου ζητάτε να σας μιλήσω στίχο στίχο για τα «Μαλαματένια λόγια». Ας το δοκιμάσουμε:

Μαλαματένια λόγια στο μαντίλι,
τα βρήκα στο σεργιάνι μου προχθές.

Η λέξη «μαλαματένια» δεν είναι του Σεφέρη, όπως μου καταλόγισε κάποιος βλαξ. Λες και οι λέξεις έχουν αποκλειστικότητα. Βεβαίως υπάρχουν λέξεις τις οποίες δεν μπορείς να χρησιμοποιείς αν δεν κάνεις αναφορά του προγόνου τους, όπως π.χ. «ανεπαισθήτως». Τη λέξη τη «βούτηξα» από τον Βάρναλη. Ήταν 1956, νομίζω, όταν γιορτάζονταν τα πενηντάχρονά του στο Ιντεάλ ή στο Τιτάνια και εκεί διάβασε η ηθοποιός Κυβέλη ποιήματά του. Μίλησε και ο Βάρναλης, μίλησε και ο Νίκος Βέης. Ο Βέης ήταν μέγας καθηγητής, γερμανοτραφής και ο πρώτος που κατέγραψε κώδικες του Αγίου Όρους δουλεύοντας δεκαοκτώ ώρες την ημέρα. Εκεί διάβασε η Κυβέλη: «Η θάλασσα, με τα μαλάματά της τα πολλά». Εκεί τινάχτηκα. Και ο στίχος «Μες στα μαλάματα μια νύφη ξαγρυπνά», στο τραγούδι «Του κάτω κόσμου τα πουλιά» από εκεί προέρχεται. Μου άρεσαν τα οκτώ «α» στη σειρά: «Στα-μα-λά μα-τα-μια νύφη ξαγρυπνά». Αυτά τα «α» με τρέλαιναν κάποτε. 

Σκεφτείτε πόσα «α» έχει ο στίχος του Σικελιανού: «Κι απ' τη χαρά τα μάτια της είναι διπλά ανοιχτά» και πόσα «α» έχει ο στίχος του Βαμβακάρη, αν είναι δικοί του οι στίχοι: «Μαύρα μάτια, μαύρα φρύδια, μαύρα κατσαρά μαλλιά». Δεκατέσσερα «α» στη σειρά! 

Η λέξη «μαλάματα» είναι λοιπόν από τον Βάρναλη , αλλά τη θυμάμαι πάρα πολύ καλά και από τη Σύρο. Η γιαγιά μου έλεγε για μια γυναίκα «ήρθε και ήταν μες στο μάλαμα», εννοώντας ότι φορούσε πολλά κοσμήματα. Ήταν ξεχασμένη λέξη κι όταν την άκουσα από τον Βάρναλη, ήρθε πάλι στον αφρό.

Τ' αλφαβητάρι πάνω στο τριφύλλι
σου μάθαινε το αύριο και το χθες.

Το αλφαβητάρι το είδα σε μια σκηνή από ένα αναγνωστικό που διαβάζει μια κοπέλα. Βλέπετε, η κάθε σκηνή παραπέμπει αλλού.
Μα εγώ περνούσα τη στερνή την πύλη
με του καιρού δεμένος τις κλωστές.

Έχω ξεφύγει από αυτά και βρίσκομαι στον δρόμο της ποίησης.

Τ' αηδόνια σε χτικιάσανε στην Τροία
που στράγγιξες χαμένη μια γενιά.

Παρόλο που παραπέμπει στον στίχο του Σεφέρη, δεν έχει καμία σχέση. Μετά θυμήθηκα ότι υπάρχει κι αυτός ο στίχος, και ήταν πολύ αργά για να τον βγάλω, αλλιώς θα τον άλλαζα οπωσδήποτε. Η χαμένη γενιά είναι η γενιά της Ωραίας Ελένης. Κάνω άλματα μέσα στην ιστορία.

Καλύτερα να σ' έλεγαν Μαρία
και να 'σουν ράφτρα μες στην Κοκκινιά.

Η Μαρία ήταν ένα κορίτσι που είχαν συλλάβει την περίοδο της Χούντας και είχαμε μάλιστα μάθει ότι τη βασάνισαν. Φυσικά δεν λεγόταν Μαρία. Ήταν φίλη μου. Έδωσε αργότερα κατάθεση στην Ευρώπη για τα βασανιστήρια. Είναι επώνυμο πρόσωπο.

Κι όχι να ζεις μ' αυτήν την κομπανία
και να μην ξέρεις τ' άστρο του φονιά.

Η λογοκρισία είχε σβήσει τη λέξη «συμμορία» και ο Μαρκόπουλος το έκανε «κομπανία». Δεν ξέρω ποια ζώα ήταν στις επιτροπές της λογοκρισίας εκείνη την εποχή.

Γυρίσανε πολλοί σημαδεμένοι
απ' του καιρού την άγρια πληρωμή.

Πάρα πολλοί γυρνούσαν τότε από τις εξορίες, λίγο αργότερα από τις Σοβιετικές Ενώσεις ή είχαν, επιτέλους, αποφυλακιστεί ύστερα από πολύχρονη φυλάκιση. Αυτό ήταν η «πληρωμή» για πολλούς, ιδιαίτερα για όσους φυλακίστηκαν με την κατηγορία, τη μόνη κατηγορία, ότι ήταν κομμουνιστές. Για εκείνους που κατηγορήθηκαν για φόνους και ήδη είχαν πάρει τον δρόμο των ουρανών από χρόνια.

Στο μεσοστράτι τέσσερις ανέμοι
τους πήραν για σεργιάνι μια στιγμή.

Αυτό είναι ποιητικό. Παραπέμπει σε λόγια της «μαγείας» και σε εξωπραγματικές καταστάσεις.

Και βρήκανε τη φλόγα που δεν τρέμει
και το μαράζι δίχως αφορμή.

Βρήκαν την κακομοιριά μας. Δεν υπάρχει περίπτωση μια φλόγα να μην τρέμει. Η φλόγα πάντα τρέμει. Κι όμως υπήρχαν άνθρωποι απαθείς, αμέτοχοι, ασυγκίνητοι, δήθεν απολίτικοι και γι' αυτό επικίνδυνοι για την εθνική υγεία. Αφορμή υπήρχε για το μαράζι αυτών που γύριζαν. Γι' αυτούς υπήρχε μαράζι, το ανεκπλήρωτο όνειρο μιας ιδανικής κοινωνίας, η οποία ποτέ δεν γινόταν πραγματικότητα. Το πλήρες αδιέξοδο το είδαν όσοι επέζησαν μετά το 1989. Το ποίημα όμως είχε γραφτεί είκοσι χρόνια πριν.

Και σαν τους άλλους χάθηκαν κι εκείνοι
τους βρήκαν να γαβγίζουν στα μισά.

Εδώ πια έχω φτάσει στα όρια της τρέλας.

Κι απ' το παλιό μαρτύριο να 'χει μείνει
ένα σκυλί τη νύχτα που διψά
Γυναίκες στη γωνιά μ' ασετυλίνη
παραμιλούν στην ακροθαλασσιά.

Δεν μπορώ να το εξηγήσω, αλλά το νιώθω. Υπάρχει μια διάψευση, αλλά δεν μπορώ να την εξηγήσω.

Και στ' ανοιχτά του κόσμου τα καμιόνια
θα ξεφορτώνουν στην Καισαριανή.

Εδώ αναφέρομαι στους Γερμανούς και στις εκτελέσεις της Καισαριανής.

Πώς έγινε με τούτο τον αιώνα
και γύρισε καπάκι η ζωή
Πώς το 'φερε η μοίρα και τα χρόνια
να μην ακούσεις έναν ποιητή.

Λέγοντας «ποιητής» εννοούσα προφήτης. Θα ήθελα να υπάρχει ένας καινούργιος Άγγελος Σικελιανός, ακόμα και ένας Παλαμάς. Μπορεί να ήταν μεγαλόστομος και πομπώδης, αλλά σε ορισμένες ώρες ήταν χρήσιμος, άσχετα από την ποιητική αξία.

Του κόσμου ποιος το λύνει το κουβάρι
ποιος είναι ο καπετάνιος στα βουνά.

Αυτή είναι μια πολύ παλιά ρήση, ήμουν παιδάκι όταν την άκουγα και βέβαια –κρυφά – εννοώ τον Άρη Βελουχιώτη, παλιό μου είδωλο, τον οποίο αναφέρω και χρόνια μετά σε στίχο ποιήματος.

Ποιος δίνει την αγάπη και τη χάρη
και στις μυρτιές του Άδη σεργιανά
Μαλαματένια λόγια στο χορτάρι
ποιος βρίσκει για την άλλη τη γενιά.

Δεν θες μια συνέχεια; Δεν πρέπει η φυλή να έχει μια συνέχεια; Τότε που το έγραφα έβλεπα μια συνέχεια. Δεν θεωρούσα τον εαυτό μου ως συνέχεια, τους επόμενους από μένα σκεφτόμουν. Θα ήταν πολύ υπεροπτικό και βλακώδες να σκεφτώ ότι είμαι η συνέχεια του Σολωμού, ο οποίος πάλευε για τα ίδια πράγματα αλλά σε άλλες σφαίρες, σε άλλες συνθήκες. Μια φορά έγραψα μια αφιέρωση σε κάποιον, στην πρώτη μου ποιητική συλλογή, το 1962, «για έναν καλύτερο κόσμο». Το ένιωθα αυτό το πράγμα, νομίζαμε ότι αλλάζαμε τον κόσμο με τα τραγούδια και με ό,τι γράφαμε. Είχα κουραστεί αφάνταστα να γράψω τη Θητεία. Δεν ήταν εύκολο. Το κουραστικό βέβαια δεν ήταν να γράψω τις ομοιοκαταληξίες, αυτό ήταν εύκολο, δεδομένο. Έπρεπε να προσαρμόσω ιδέες, αναμνήσεις, καταγγελίες, οράματα, αγανάκτηση και ελπίδες στις ομοιοκαταληξίες. Αυτό ήταν ο κόμπος.

Με δέσαν στα στενά και στους Κανόνες
και ξημερώνοντας μέρα κακή.
[τοξότες φάλαγγες και λεγεώνες
με πήραν και με βάλαν σε κλουβί]

Το σωστό είναι «Παρασκευή», για να ομοιοκαταληκτεί ακριβώς με τη λέξη «αργυραμοιβοί», όχι «μέρα κακή» - το αλλάξαμε για τη λογοκρισία. Οι «Κανόνες» είναι με κάπα κεφαλαίο, από τον θρησκευτικό Κανόνα. Έτυχε μέρα Παρασκευή να εκδηλωθεί το κίνημα της Χούντας, αλλά και Παρασκευή να γίνει η δολοφονία του Λαμπράκη. Δικαίως η λογοκρισία ενοχλήθηκε.

Και στα υπόγεια ζάρια στους αιώνες
παιχνίδια παίζουν οι αργυραμοιβοί.

Τους αργυραμοιβούς τους έλεγαν σαράφηδες, Η λέξη «σαράφης» ήταν πιο οικεία, ήθελα να τη βάλω, αλλά δεν μου έβγαινε ποιητικά. Πλέον, και τη λέξη «σαράφης» και τη λέξη «αργυραμοιβός» δεν τις ξέρει κανείς. Κάποτε η οδός Αθηνάς ήταν γεμάτη σαράφηδες, τους πήγαινες κάτι, σου έλεγαν «τόσα».

Ζητούσα τα μεγάλα τα κυνήγια
κι όπως δεν ήμουν μάγκας και νταής.

Αυτό είναι αφιερωμένο στον Γιώργο Ζαμπέτα. Όταν του διάβασα τους στίχους, χωρίς το συγκεκριμένο εξάστιχο, μου λέει: Αυτό, μάγκα μου, δεν είναι τραγούδι, είναι κατάθεση στον Άρειο Πάγο». Το «μάγκας και νταής» το πρόσθεσα στο τέλος, ενθυμούμενος τον Ζαμπέτα. Μου άρεσαν αυτές οι λέξεις. Κυρίως με ενθουσίασε η εγκαρδίωση του Ζαμπέτα. Όταν γύρισα το βράδυ στο σπίτι μου, κάθισα και έγραψα την πρώτη μορφή του εξάστιχου.
Περνούσα τα δικά σου δικαστήρια
αφού στον Άδη μέσα θα με βρεις
Να με δικάσεις πάλι με μαρτύρια
και σαν κακούργο να με τιμωρείς.

Εδώ είναι ερωτικό το περιεχόμενο. Παρατραβηγμένα πράγματα. Είχε κι άλλα αυτή η ενότητα, αλλά δεν κράτησα τίποτα από τις διαδοχικές γραφές. Τις πέταξα.


Μάνος Ελευθερίου, Μαλαματένια λόγια, Αυτοβιογραφική Αφήγηση, 
καταγραφή - επιμέλεια: Σπύρος Αραβανής - Ηρακλής Οικονόμου, 
εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα 2021

Μαλαματένια Λόγια
Στίχοι: Μάνος Ελευθερίου
Μουσική: Γιάννης Μαρκόπουλος
Πρώτη ερμηνεία: Χαράλαμπος Γαργανουράκης, Λάκης Χαλκιάς, Τάνια Τσανακλίδου
Από το δίσκο «Θητεία», 1974
________________

Η Θητεία, ήταν όπερα για τον Γρηγόρη Λαμπράκη 

Οι στίχοι είχαν ήδη δημοσιευτεί στην τρίτη ποιητική συλλογή του Ελευθερίου, «
Τα Ξόρκια» (1973). Υπάρχουν διαφορές μεταξύ ποιήματος και στίχων. Η σειρά των στροφών είναι διαφορετική (επιλογή του Μαρκόπουλου) και από το τραγούδι λείπει η τελευταία στροφή του ποιήματος. 

Τα δίχτυα που είχα ρίξει στο σκοτάδι
τα φέραν καταπάνω μου οι καιροί. 
Κι είδα τις έξι βρύσες μου σημάδι
ληστές να τις φυλούν και θυρωροί. 

Χρυσά κυπαρισσόμηλα στον Άδη 
και που κανείς ποτέ δεν ιστορεί.

Τα τραγούδια του δίσκου, πριν ηχογραφηθούν - παραμονές της εξέγερσης του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973 - τα είχε παρουσιάσει ο Νίκος Ξυλούρης στη Λήδρα, στην Πλάκα. Σε δίσκο κυκλοφόρησαν τον Μάρτιο του 1974, λίγους μήνες πριν πέσει η χούντα. Ο ίδιος ο Μάνος Ελευθερίου, σε συνέντευξή του στον Γιώργο Βουδικλάρη, τον Οκτώβριο του 2017, λέει σχετικά: 

«Η Θητεία με το Μαρκόπουλο ήταν μεγάλη στιγμή. Έπρεπε να έβλεπες όταν παιζόταν στη Λήδρα στην Πλάκα, πριν κυκλοφορήσει σε δίσκο. Ο Μαρκόπουλος είχε την πρόνοια, για να δει και τις αντιδράσεις του κοινού, να διορθώσει ίσως αν ήθελε, κι έπαιζε τα έργα του μπροστά σε κοινό πριν τα ηχογραφήσει. Γινόταν χαμός κάθε βράδυ! Ώσπου μια φορά η Ασφάλεια μυρίστηκε τι γίνεται…Ήταν μέσα στη χούντα… Ο δίσκος κυκλοφόρησε μετά; Νομίζω μέσα στη χούντα κυκλοφόρησε. Πριν πέσει λίγο, το ’74. Η Θητεία ήταν μια όπερα. Και μετά διαλέξαμε αυτά τα κομμάτια.»



Σε μια συνομιλία του με τον Νίκο Ορφανό, ο Μάνος Ελευθερίου αναφέρεται πάλι στη «Θητεία» και στα «Μαλαματένια λόγια»:

«Τη Θητεία την ηχογραφήσαμε μέσα στη χούντα. Τότε έγραφα συγκλονισμένος από όλα αυτά που ζούσαμε με τη χούντα. Για την ακρίβεια, η Θητεία, ήταν όπερα για το Γρηγόρη Λαμπράκη. Είχα πάει στην κηδεία του Λαμπράκη, αλλά και του Γεωργίου Παπανδρέου και του Σωτήρη Πέτρουλα. 

Ο Πέτρουλας έμενε κάπου στην Ακαδημία Πλάτωνος, είχαμε περπατήσει μέσα σε κάτι λιβάδια ήτανε, σιτοβολώνες ήτανε και φτάσαμε στο σπίτι του βράδυ, ήταν η μάνα του εκεί θυμάμαι με κάτι γυναίκες, οι αδερφές του με κάτι κεριά αναμμένα εκεί πέρα και θυμάμαι τη μάνα του που λέει σε μια στιγμή: «εγώ είμαι βέργα τ’ αρμυρού, κι ό,τι μου τύχει το μπορού». Απαπααα, τρελάθηκα. Τώρα του αρμυρού νερού, που η βέργα, το φυτό, γίνεται ντούρο στο νερό μέσα, του Αλμυρού της περιοχής, ποιος ξέρει.

Μας λογόκρινε η χούντα συνεχώς, μας καθυστερούσε, το «ξημερώνοντας μέρα κακή» στο τραγούδι, κανονικά ήταν «ξημερώνοντας Παρασκευή», γιατί Παρασκευή είχε γίνει το πραξικόπημα. Ή το « να ζεις μ’ αυτή την κομπανία», κανονικά ήταν «μ’ αυτή τη συμμορία» και εν τω μεταξύ αλλοίωνε και τη ρίμα, γιατί το συμμορία κάνει απόλυτη ομοιοκαταληξία, με το –ρια του προπροηγούμενου στίχου, βλακείες δηλαδή. Μου έλεγε ο Μαρκόπουλος πρέπει να αλλάξουμε αυτό το στίχο, στα «Λόγια και τα χρόνια», που λέει «και του καημού την πόρτα να χτυπήσεις», κανονικά έγραφα «και του λαού την πόρτα να χτυπήσεις», μου έλεγε ο Μαρκόπουλος να βάλουμε «και του λαγού την πόρτα», άκου τώρα, του λαγού (γέλια). 

Εκεί που γράφω «πως το ‘φεραν η μοίρα και τα χρόνια, να μην ακούσεις έναν ποιητή», σκεφτόμουν το Μαγιακόφσκι και πως αυτοκτόνησε εκεί στη Ρωσία, ένα τέτοιο πράγμα ήθελα να υπενθυμίσω, να υπάρχει εκεί.» 


Μάνος Ελευθερίου διά χειρός Ανδρέα Πιπερίδη
________

Πηγές

  • Μάνος Ελευθερίου, Μαλαματένια λόγια, Αυτοβιογραφική Αφήγηση, καταγραφή - επιμέλεια: Σπύρος Αραβανής - Ηρακλής Οικονόμου, εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα 2021
Copyright © 11/3/2021 Γεωργία Δημητροπούλου