Ευριπίδη Ελένη, Α΄επεισόδιο (στ. 437-575)

Στο Αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου παρουσιάστηκε  στις 16 και 17/7/1977  η Ελένη του Ευριπίδη από την  Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου. Η μετάφραση ήταν του Τάσου Ρούσσου, η σκηνοθεσία του Αλέξη Σολομού,  η μουσική του Ιάννη Ξενάκη και τα κοστούμια του Αλέκου Φασιανού. Στο ρόλο του Μενέλαου ακούμε τον Βασίλη Κανάκη  και στο ρόλο της γερόντισσας την Ελένη Ζαφειρίου.

Το ηχητικό υλικό στο βίντεο προέρχεται από το ψηφιοποιημένο αρχείο του Εθνικού Θεάτρου.

Η λειτουργία του Α΄επεισοδίου

Στην εξέλιξη του δράματος:εισάγεται το αντίρροπο δραματικό στοιχείο, ο Μενέλαος, διαφαίνεται η πραγματοποίηση των προσδοκιών της Ελένης (η λύτρωσή της)– η πορεία προς την αναγνώριση.

Στην εξέλιξη των ηρώων: τραγικότητα του Μενέλαου.

Στους θεατές: η πληροφορία ότι ο Μενέλαος έχει κρύψει στη σπηλιά τη γυναίκα του αυξάνει τη δραματική ένταση, καθώς περιπλέκει την αναγνώριση και προκαλεί αγωνία στους θεατές.

Η πρώτη ρήση του Μενέλαου (στ.437-494)

Μοιάζει με τον κανονικό προλογικό μονόλογο της Ελένης ( γενεαλογία και αυτοσύσταση). Διαφέρει στο ύφος. Η έκθεση των γεγονότων δίνεται «δια μιμήσεως» και όχι «δι’απαγγελίας» όπως στον πρώτο πρόλογο, εκεί που το δράμα δεν έχει αρχίσει ακόμα.

Mενέλαος (Λ. Bογιατζής, Θέατρο του Nότου, 1996, σκην. N. Xουβαρδάς)

Mενέλαος (Λ. Bογιατζής, Θέατρο του Nότου, 1996, σκην. N. Xουβαρδάς)

O  Μενέλαος – το ήθος του ήρωα

•   Η αμφισημία: Ο ρακένδυτος ναυαγός που ζητιανεύει για την επιβίωσή του, νιώθει ντροπή για την κατάντια του και ως θρασύδειλος είναι έτοιμος να το βάλει στα πόδια μπροστά στον άγριο βασιλιά, υπερτονίζει τα κατορθώματά του στην Τροία (μοτίβο ένδοξου στρατιώτη) και καυχιέται για το όνομά του, ξακουστό σ’ όλο τον κόσμο. Απογοητευμένος και ανασφαλής στον ξένο τόπο ο ίδιος, ενδιαφέρεται ωστόσο για τους συντρόφους του (φιλέταιρος). 
• Η τραγικότητα: η μεταστροφή της τύχης του άλλοτε φημισμένου βασιλιά, άγνωστου μεταξύ αγνώστων, ταπεινωμένου και νικημένου ναυαγού προκαλεί τον «έλεο». Οι θεοί δεν επιτρέπουν το γυρισμό του στην πατρίδα και ζει στην αυταπάτη, καθώς αγνοεί ότι κέρδος απ’ τον πόλεμο ήταν ένα είδωλο. 
• Το κωμικό στοιχείο: το αντιηρωικό γνώρισμα της προσωπικότητάς του κορυφώνεται  1) στη 2η σκηνή (στ. 503). Η γριά θυρωρός ισοπεδώνοντας το «κύρος» του, σπρώχνει τον «μέγα στρατηλάτη» που εμφανίζεται ψυχολογικά αδύναμος και ευάλωτος έως δακρύων (στ. 513-514) και

2) στους  αφελείς συλλογισμούς του «περί συνωνυμίας» (3^η σκηνή), αποτέλεσμα της σύγχυσης που προκάλεσε η όντως τερατώδης πληροφορία ότι η Ελένη βρίσκεται στην Αίγυπτο, της προσκόλλησής του στην περιοχή των φαινομένων και της αδυναμίας του να πάρει πρόσθετες πληροφορίες ή να ανταλλάξει γνώμες. Τα εκλογικευμένα συμπεράσματά του τον απομακρύνουν από την αλήθεια και περιπλέκουν την αναγνώριση.

•  Τυπικός ευριπίδειος ήρωας: η αντιηρωική, αντιεπική, απομυθοποιημένη παρουσία του Μενέλαου αποτελεί πρόκληση για το αθηναϊκό κοινό της εποχής που αμφισβητεί μύθους και είδωλα. Η κατάντια του στρατηλάτη, η φθορά και η ματαιότητα των πολέμων(για ένα είδωλο) αποτελούν ηχηρό αντιπολεμικό μήνυμα.

Η γερόντισσα – το ήθος της – ο ρόλος της σκηνής

•  Κλασικός τύπος του υπηρέτη, απλοϊκή και υποταγμένη, φέρεται σκληρά και αδιάφορα απέναντι στον άγνωστο ξένο αδιαφορώντας για τους ηθικούς κανόνες της φιλοξενίας και της ανθρωπιάς. Πίσω όμως από τη φαινομενική σκληρότητα της κρύβεται ευαισθησία, συμπονετική διάθεση και αγάπη για τους Έλληνες. Δίνει τις απαραίτητες πληροφορίες στον ξένο, δεν επιμένει να μάθει ποιος είναι και δεν τον καταδίδει στον αφέντη της, παρά το φόβο της.

• Η επιλογή αυτή εξυπηρετεί 1) τη δραματική οικονομία, εφόσον ένας χεροδύναμος στρατιώτης στη θέση της θα έπρεπε χρησιμοποιώντας βία να διώξει ή να φυλακίσει το Μενέλαο ή έστω να τον αναγκάσει να αποκαλύψει την ταυτότητά του. 2) το σχέδιο του ποιητή να δώσει κωμικοτραγικό χαρακτήρα στη σκηνή:ο μέγας στρατηλάτης ταπεινώνεται από μια άξεστη υπηρέτρια!

Μενέλαος και Γερόντισσα (Β. Κανάκης - Ε. Ζαφειρίου), Εθνικό θέατρο, 1977

 

Η αντίθεση είναι και φαίνεσθαι

•   Ο Μενέλαος παρών ως σώμα, όχι ως όνομα προσπαθεί να πείσει ότι είναι κάτι άλλο (ένδοξος βασιλιάς στρατηλάτης) απ’ αυτό που φαίνεται (ζητιάνος – κουρελής). Ακούει ότι η Ελένη βρίσκεται στο παλάτι, πριν από την εκστρατεία της Τροίας, ενώ πιστεύει πως την έφερε μαζί του και είναι κρυμμένη στη σπηλιά.

Η γερόντισσα αποπαίρνει το Μενέλαο, ενώ στην πραγματικότητα τον συμπονά και συμπαθεί τους Έλληνες.

•   Η σημασία της αντίθεσης 1) για το δράμα: περιπλέκεται η διαδικασία αναγνώρισης (προσήλωση Μενέλαου στα φαινόμενα), 2) για τη ζωή μας: Από φόβο ή συμφέρον αποκρύπτουμε το αληθινό μας πρόσωπο στις σχέσεις μας/στην κοινωνική μας ζωή. Βολευόμαστε με το ψέμα και αρνούμαστε να αναζητήσουμε και να κοιτάξουμε την αλήθεια κατάματα. Προκαταλήψεις, άγνοια, οίηση δεν μας επιτρέπουν να δούμε την ουσία των πραγμάτων / ανθρώπων. Πολιτική – διαφήμιση – προπαγάνδα με όπλο την επιστήμη - τεχνολογία παραπλανούν, προβάλλουν το ψέμα ως αλήθεια, το κακό ως καλό, το άσχημο ως όμορφο. Απατηλά υποκατάστατα παίρνουν τη θέση αυθεντικών αξιών.

Ν. Καζαντζάκη, Νέα Παιδαγωγική:Σενάριο διδασκαλίας

Ν. Καζαντζάκης, Η Νέα Παιδαγωγική from Georgia Dimitropoulou

 

Η διδακτική πρακτική με επίκεντρο τη "Νέα Παιδαγωγική" του Ν. Καζαντζάκη έγινε στα πλαίσια του πιλοτικού Προγράμματος Μείζονος Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών, στο οποίο συμμετείχα από τον Ιούνιο ως τον Δεκέμβριο του 2011. Πρόκειται για σενάριο διδασκαλίας με θέμα : «Το σχολείο του χθες –το σχολείο του σήμερα∙ Τι μένει ίδιο, τι έχει αλλάξει;» 

Όντας φύση πληθωρική ανέπτυξα και εμπλούτισα την αρχική ιδέα σε βαθμό «υπερπαραγωγής»: παρουσίαση με φωτογραφίες από το σχολείο άλλων εποχών επενδυμένες με κατάλληλη μουσική, σύντομα αποσπάσματα από τις ταινίες, «Ο Ψύλλος» και «Το ξύλο βγήκε από τον Παράδεισο», επεξεργασία του κειμένου με κατευθυνόμενο διάλογο πάνω σε τρεις άξονες, φύλλα εργασίας που διερευνούν διαφορετικές πλευρές, παράλληλα κείμενα και εργασίες επέκτασης – δημιουργικής έκφρασης για το σπίτι (ομαδικές ή ατομικές).

Το σενάριο που τελικά υπέβαλα για αξιολόγηση ήταν αρκετά περιορισμένο- ειδικά τα παράλληλα κείμενα- προκειμένου να εφαρμοστεί στην πράξη σε συνεχόμενο δίωρο, κάτι που ήταν και ζητούμενο. Ωστόσο μπορεί κάλλιστα να εφαρμοστεί ως σενάριο διδασκαλίας ή ακόμα και project με τις απαραίτητες διαφοροποιήσεις.

Ν.Καζαντζάκης, Νέα Παιδαγωγική (σενάριο διδασκαλίας) from Georgia Dimitropoulou

Το σχολείο στα χρόνια τα παλιά

View more presentations or Upload your own.

Ευριπίδη, Ελένη, Πάροδος στ. 192 - 436

ΠΑΡΟΔΟΣ: ΠΡΟΩΔΟΣ – ΚΟΜΜΟΣ (στ. 192-288)

Πάροδος: το άσμα που τραγουδά ο Χορός κατά την είσοδό του στην ορχήστρα από τη δεξιά πάροδο. Προηγείται ο αυλητής που δίνει το ρυθμό, ακολουθεί η Κορυφαία του Χορού και πίσω οι υπόλοιπες γυναίκες σε δύο γραμμές (ημιχόρια) των επτά ατόμων, κατά ζεύγη(5х3), ή κατά στοίχους (3х5). Κινήσεις απόλυτα συγχρονισμένες, παρουσία υποβλητική, ατμόσφαιρα πένθιμη που επιβάλλεται όχι μόνο από τις θρησκευτικές καταβολές της τραγωδίας, αλλά και από το θρήνο της Ελένης για το χαμό των αγαπημένων προσώπων. Εξάλλου η Αθήνα του 412 π.Χ θρηνεί για το χαμό της αθηναϊκής νεολαίας στη Σικελία.

Δομή – πλαγιότιτλοι

• Προωδός: Η Ελένη ξεσπά σε θρήνο

• Κομμός, α΄στρ. : Η Ελένη προσκαλεί τις Σειρήνες- Περσεφόνη να συνοδέψουν το θρήνο της

• α΄ αντιστρ. : Οι γυναίκες του Χορού δικαιολογούν τον ερχομό τους

•  β΄στρ.: Η Ελένη μεταφέρει τα δυσάρεστα νέα στις γυναίκες

• β΄αντιστρ.: Οι γυναίκες του Χορού συμπονούν την Ελένη

•  Επωδός: Η Ελένη υπενθυμίζει τους υπεύθυνους για τα δεινά της

Η ταυτότητα του Χορού: γυναίκες, Ελληνίδες, αιχμάλωτες. Κατανοούν τα πάθη της, τη νοσταλγία για την πατρίδα και τον πόθο της ελευθερίας, βιώνουν και εκδηλώνουν εντονότερα με θρήνους τα συναισθήματα του πόνου, από πατριωτική αλληλεγγύη θα συναινέσουν αργότερα στη εξαπάτηση του Αιγύπτιου βασιλιά.

Οι επαναλήψεις και ο ρόλος τους

Στην α΄ενότητα της Παρόδου, αλλά και στη β΄αντιστροφή επαναλαμβάνονται από το Χορό όσα ακούσαμε στον Πρόλογο. Δεν πρόκειται για τεχνική αδυναμία αλλά με την επανάληψη και την προβολή του πάνω στο Χορό, ένα συλλογικό όργανο, το δράμα της ηρωίδας:

• Επαληθεύεται αντικειμενικά, επιβεβαιώνεται, δικαιώνεται.
• Ανακυκλώνεται, εντείνεται και διαστέλλεται αγγίζοντας και τον πιο  δύσπιστο θεατή απέναντι στην «καινή Ελένη» 
•  Φτάνει στα έσχατα όρια του πόνου και της απελπισίας διεγείροντας το «φόβο» και τον «έλεο» στην ψυχή των θεατών που αγωνιούν για την αντίδρασή της.

Joseph Heintz der Ältere, Η αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα (1595)

Η Λέξις

Η πένθιμη ατμόσφαιρα (λυρικό στοιχείο) εκτός από το περιεχόμενο, τη μουσική και τη χορογραφία, εκφράζεται και με τη μορφή- εκφραστικά μέσα:

•  συσσώρευση λέξεων, φράσεων που υποδηλώνουν θρήνο, συμφορές, έντονη συναισθηματική φόρτιση (βαθύ κλάμα, θλίψη τρανή, πόνο μεγάλο κι ασήκωτο, λυπητερούς, μακρόσυρτους σκοπούς, κ.λ.π)

•  επαναλήψεις, αναδιπλώσεις ( πικρό πικρό τραγούδισμα, ήρθε ένας ναύτης Αχαιός, ήρθε και πόνους μου ’φερε)

•  ασύνδετο σχήμα(με θρήνους, με βόγγους, με δάκρυα)

•  ρητορικές ερωτήσεις (Ποια συμφορά σου λείπει τάχα;)

• παρομοιώσεις (καθώς μια νύμφη.....ο Πάνας – παραστατική έκφραση πίεσης από τον Θεοκλύμενο)

•  μεταφορές (ασήκωτο πόνο, τ’ ονομά μου το λερώνει η φήμη, ζυγιάζοντας θρήνους)

•  επιφωνηματικές λέξεις – φράσεις (Αα! Τύχη πολυστέναχτη και πικραμένη μοίρα που έχεις!)

 

Πάνας και Δάφνη, National Archaeological Museum, Naples.

Η τραγικότητα της ηρωίδας

• Νιώθει ενοχές για το χαμό των οικείων της και το θάνατο Ελλήνων και Τρώων.

•  Η ευτυχισμένη ζωή της στη Σπάρτη μεταστράφηκε σε δυστυχία με το ερχομό του Πάρη.

• Υποφέρει αναίτια εξαιτίας της βουλής των θεών.

• Συγκρούεται με την υπέρτερη θέληση του βασιλιά που την κρατάει αιχμάλωτη.

•  Η ομορφιά της από ευλογία κατάντησε κατάρα για την ίδια και τους άλλους.

•  Γύρω από το όνομά της έχει δημιουργηθεί η χειρότερη φήμη, χωρίς η ίδια να φταίει.

Η Ελένη: τα χαρακτηριστικά του τραγικού ήρωα

 «Η Ελένη εμφανίζεται πάντα σαν να αισθάνεται πραγματικά ένοχη για όσα της αποδίδουν (στ. 196-199 · πρβ. 363 κ.ε.) […] Βέβαια υπενθυμίζει στον εαυτό της ότι ήταν μόνο το όνομά της, το φάντασμά της, που προκάλεσε τον πόλεμο, ότι η ίδια είναι αθώα· αλλά το γεγονός αυτό, όπως εξηγεί στη ρήσιν που ακολουθεί, κάνει την κακή της φήμη δυσκολότερα υποφερτή, παρά αν στηριζόταν σε αληθινά γεγονότα (270 κ.ε.). Από μια άποψη είναι αθώα μαζί και ένοχη, γιατί η ομορφιά της ήταν που προκάλεσε τον πόλεμο, παρά το γεγονός ότι απέφυγε να ακολουθήσει τον Πάρη. Είναι ένα είδος κενής αθωότητας, εφόσον η Ελένη δεν έκανε τίποτα για να τη διαφυλάξει, εκτός από το ότι απέκρουσε τις απόπειρες του Θεοκλύμενου – στοιχείο που ακόμη δεν έχει παίξει σημαντικό ρόλο στη δραματική πλοκή. Κι έτσι αισθάνεται ενοχή, την οποία εκφράζει σε τόνους που φέρνουν αμυδρά στο νου μας την Ελένη της Ιλιάδας. Θεωρεί τον εαυτό της υπεύθυνο για το θάνατο της μητέρας της και για την εγκατάλειψη της κόρης της και λέει ότι η ίδια είναι νεκρή στην ουσία, όχι όμως στην πραγματικότητα […]. Δεινός όπως πάντα στην τέχνη της αμφισημίας ο Ευριπίδης πέτυχε να δώσει στην Ελένη του ολόκληρο το βάρος της ένοχης συνείδησής της, ενώ παράλληλα την παρουσιάζει σαν την εικόνα της θηλυκής τελειότητας»
(Whitman 1996: 63-64).

ΔΙΑΛΟΓΙΚΗ ΣΚΗΝΗ (στ. 289-371), 

ΑΜΟΙΒΑΙΟ (στ. 372-436)

Η ρητορική διαμαρτυρία της Ελένης/ η συναισθηματική της κατάσταση

Άρτια διάρθρωση: Προοίμιο (στ. 291-303) – Μια ζωή αλλόκοτη!

                              Απόδειξη (στ. 303-331) – Γιατί η ζωή της είναι αλλόκοτη!

                              Επίλογος (στ. 332-345) – Μόνη λύτρωση η αυτοκτονία!

Ρητορικές ερωτήσεις: (στ. 291, 332, 334-335)

Αποφθεγματικές φράσεις: (στ. 303-305, 306-309, 313, 335-337, 338, 339, 341, 344-345)

Ο θρήνος που προηγήθηκε μαλάκωσε την ένταση της και τώρα είναι σε θέση να εκλογικεύσει τα αίτια των συμφορών της , αλλά και να ερμηνεύσει τα συναισθήματά της. Με ψυχραιμία ανακοινώνει την απόφασή της να αυτοκτονήσει και με ωμό ρεαλισμό αναζητά το κατάλληλο φονικό μέσο.

Η παρέμβαση – ο ρόλος του Χορού (στ.346-371)

Λειτουργεί ως υποκριτής: παρεμβαίνει ως ψύχραιμος παρατηρητής βάζοντας φραγμό στα απαισιόδοξα συναισθήματα της Ελένης. Αμφισβητεί τη γνώση που προέρχεται από λόγια και φήμες, δείχνει ένα δρόμο εξόδου από το αδιέξοδο, προωθεί τη δράση και συμμετέχει σ’ αυτή.

 

Η μετάσταση του χορού / ο ρόλος της

Με την πρόφαση της γυναικείας αλληλεγγύης – ηθικής συμπαράστασης, οι γυναίκες του χορού αποχωρούν μαζί με την Ελένη από την ορχήστρα, κάτι που σπάνια συμβαίνει στα σωζόμενα έργα. Για λόγους δραματικής οικονομίας ο Χορός αφήνει κενό το σκηνικό χώρο για να να μην πληροφορηθεί έτσι την ταυτότητα του Μενέλαου που θα εισέλθει σε λίγο. Η σκηνή της αναγνώρισης των δύο συζύγων, κεντρικό θέμα της τραγωδίας θα έχανε έτσι το νόημά της.

Το αμοιβαίο/ η συναισθηματική κατάσταση της Ελένης

Στ. 372-389 – οι νέοι φόβοι της Ελένης

Στ. 390-404 – ο όρκος

Στ. 405-421 – θρήνος για τους νεκρούς, θύματα της ολέθριας ομορφιάς της

Στ. 422-435 – βίοι παράλληλοι!

Η Ελένη διστάζει να προσφύγει στη Θεονόη, αγωνιά και φοβάται μήπως επιβεβαιώσει το θάνατο του Μενέλαου και ξεσπά σε νέο θρήνο επιβραδύνοντας την εξέλιξη του μύθου, αλλά και ταυτόχρονα επαναφέροντας το θεατή στην πένθιμη ατμόσφαιρα του κομμού, στο «φόβο» για την απάντηση της μάντισσας και στον «έλεο» για την τραγική μοίρα της ηρωίδας (το αφύσικο της ύπαρξής της, η καταστροφική ομορφιά της, θεωρείται νεκρή, ενώ δεν είναι).

Το παθητικό στοιχείο στο έργο του Ευριπίδη

• Κομμός της ηρωίδας (προωδός – α΄στροφή – επωδός )
• Η επιθυμία της να χανόταν η ομορφιά της και να γινόταν άσχημη.
• Η απόφασή της να ξεφύγει από το αδιέξοδο αυτοκτονώντας, ο όρκος να αυτοκτονήσει, αν επαληθευθούν οι πληροφορίες του Τεύκρου.
• Ο θρήνος για τις συμφορές που προκάλεσε η ολέθρια ομορφιά της.
• Οι ήρωες του Ευριπίδη, σε αντίθεση με το προγενέστερο θέατρο, βιώνουν νέα συναισθήματα που κινούνται από την επιθυμία απόδρασης ως την ηδονή των δακρύων. Τάσεις φυγής από τη ζοφερή πραγματικότητα, επιθυμία να ξαναφτιάξουν αυτό τον κόσμο, να τον ονειρευτούν διαφορετικό.

ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΟΝ ΚΑΘΡΕΦΤΗ - ΚΡΙΣΤΟΦΕΡ ΕΚΕΡΣΜΠΕΡΓΚ

 Οι αποφθεγματικές εκφράσεις στο έργο του Ευριπίδη

•  Ο θάνατος προτιμότερος από την ατίμωση.
•  Η σκλαβιά δυστυχία για τον άνθρωπο.
• Είναι βαρύ να ενοχοποιείται κάποιος αθώος, να κηλιδώνεται άδικα η τιμή και η υπόληψή του.
• Η γυναίκα πρέπει να υπερασπίζεται την αξιοπρέπειά – αυτοσεβασμό της επιλέγοντας σύζυγο με κριτήριο όχι ωφελιμιστικό, αλλά την αγάπη.
• Οι άνθρωποι πρέπει να υπομένουν τις συμφορές με υπομονή και πραότητα.  

 

Ευριπίδη Ελένη, Πρόλογος, στ. 1 - 191

Ευριπίδη Ελένη, Εθνικό θέατρο

Στο Αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου παρουσιάστηκε  στις 16 και 17/7/1977  η Ελένη του Ευριπίδη από την  Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου. Η μετάφραση ήταν του Τάσου Ρούσσου, η σκηνοθεσία του Αλέξη Σολομού,  η μουσική του Ιάννη Ξενάκη και τα κοστούμια του Αλέκου Φασιανού. Την Ελένη υποδυόταν η Άννα Συνοδινού. 

Το ηχητικό υλικό προέρχεται από το ψηφιοποιημένο αρχείο του Εθνικού Θεάτρου. Ακούμε την Άννα Συνοδινού στο μονόλογο του Προλόγου.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ, 1η σκηνη (στ. 1-82)

Ο ρόλος του Προλόγου

Ο μονόλογος της Ελένης-συμβατικός, ίσως και ανιαρός για το σύγχρονο θεατή- είναι απαραίτητος προκειμένου να αντλήσουμε τις απαραίτητες πληροφορίες: ο τόπος, η ταυτότητα της Ελένης, τα βάσανά της, παλιά και τωρινά, το πρόβλημά της, τα δρώντα πρόσωπα.

Το ήθος της Ελένης

Η «καινή» Ελένη: αντάξια της αριστοκρατικής καταγωγής της, με υψηλό το αίσθημα της τιμής, υπερηφάνεια, συζυγική αφοσίωση και πίστη στο τελετουργικό της θρησκείας, θεοσεβούμενη, παρότι θύμα των θεών, αθώα σε όσα της καταμαρτυρούν. Νιώθει θλίψη και απόγνωση για το διασυρμό του ονόματός της, ενοχές για τους αδικοχαμένους Έλληνες και Τρώες, εγκλωβισμένη ανάμεσα στο φόβο (Θεοκλύμενος) και την ελπίδα(προφητεία Ερμή).

Η τραγικότητα της Ελένης

•  Είναι θύμα των «παιχνιδιών» και της βούλησης των θεών, όργανο για να πετύχουν τις επιθυμίες και τα σχέδιά τους.
• Αντιμετωπίζει σοβαρό δίλημμα: να υποχωρήσει στην επιθυμία του Θεοκλύμενου θυσιάζοντας την τιμή της για μια άνετη ζωή, ή να μείνει πιστή στο σύζυγό της υπομένοντας τους κινδύνους που αυτό συνεπάγεται.
• Διασύρεται το όνομά της, αλλά η ίδια είναι αθώα. Δε μπορεί όμως να το αποδείξει.

Η τραγική της μοίρα προκαλεί στη ψυχή των θεατών τον «έλεο» και το «φόβο». Ο θεατής την σπλαχνίζεται, συμπάσχει και αγωνιά για την τύχη τόσο της Ελένης, όσο και τη δική του, που θα μπορούσε να βρεθεί στη ίδια θέση.

Ενοχή και υπαιτιότητα της Ελένης στην Ελένη του Ευριπίδη

Τα λόγια της Ελένης στον πρόλογο του δράματος (στ. 43-50) φαίνονται να απηχούν τα Κύπρια: εκεί, ως πρωταρχική σκοπιμότητα του Τρωικού Πολέμου τίθεται η ανακούφιση της γης από το βάρος των πολλών ανθρώπων. Με δεδομένο το θέμα των Κυπρίων, που, μεταξύ άλλων, αφηγούνταν την απαγωγή της Ελένης από τον Πάρη και το ταξίδι τους μέχρι την Τροία, η εκδοχή της Ελένης του Ευριπίδη έρχεται να αναιρέσει ακριβώς σκέλος της επικής εξιστόρησης του τρωικού μύθου που εισάγει τη σειρά των αιτιάσεων κατά της Ελένης και να αντιτάξει στην επική εξιστόρηση όχι απλώς μια Ελένη που πήγε με τον Πάρη ως την Αίγυπτο χωρίς να φτάσει στην Τροία, όπως στην εκδοχή του Στησίχορου και του Ηρόδοτου, αλλά μια Ελένη που δεν πήγε με τον Πάρη ποτέ πουθενά, μένοντας πιστή στον Μενέλαο. Εξάλλου, η σθεναρή άρνηση της στην Αίγυπτο προς έναν (ακόμη) μνηστήρα, έναν (ακόμη) ξένο, το Θεοκλύμενο, μυθογραφικό έκτοπο ή κακέκτυπο του Πάρη, πιστοποιεί και εκ των υστέρων την προσήλωση της προς το συζυγικό "λέχος", που ποτέ δεν πρόδωσε, άξια της εμπιστοσύνης και της προστασίας της Ήρας και έτοιμη να εγκαταλείψει την Αίγυπτο για να σωθεί. Έτσι, με τρόπο απόλυτα φυσικό και αφηγηματικά αναγνωρίσιμο, σε άλλα όμως συμφραζόμενα, η Ελένη, στην ομώνυμη ευριπίδεια τραγωδία, ακόμη μια φορά στη μυθογραφική της ιστορία, επιθυμεί διακαώς να βρεθεί σε μέρος διαφορετικό από εκείνο στο οποίο βρίσκεται.

Στη μακρά ιστορία της ενοχής, της υπαιτιότητας και της κατηγορίας, η Ελένη του Ευριπίδη ήταν αυτή που, απ' όσο ξέρουμε, αποτύπωσε την τελική εξέλιξη. Η στησιχόρεια και ηροδότεια εκδοχή του ειδώλου (και σε κάποιο μέτρο και η γοργίεια και, αργότερα, και η ισοκράτεια ρητορική) αρκούσαν για να απαλλάξουν την Ελένη από την ευθύνη των νεκρών του Τρωικού Πολέμου, χωρίς όμως να εξαλείφουν την εγκατάλειψη της συζυγικής και οικογενειακής εστίας, από την οποία ξεκίνησαν όλα• η χρονική μετάθεση της δημιουργίας του ειδώλου σε μια στιγμή πριν από την αναχώρηση με τον Πάρη επέφερε τη συνολική αναίρεση της βασικής συζυγικής προδοσίας, που προκάλεσε τον πόλεμο, ενώ η αναγωγή της σκοπιμότητας του πολύνεκρου Τρωικού Πολέμου στην ανακούφιση της επιβαρυμένης γης μετέτρεψε την αντίστοιχη ατομική υπαιτιότητα της Ελένης σε απλή, θεϊκή, νομοτελειακή αιτιότητα.

Μενέλαος Χριστόπουλος, Όψεις της Ελένης στο Έπος και στο Δράμα, εκδ. Πατάκη (σσ. 81-83)

Η Διάνοια – ο σκεπτικισμός του Ευριπίδη

•  Η αντίθεση ανάμεσα στο «είναι» και το «φαίνεσθαι». Οι αισθήσεις μας εξαπατούν, βλέπουμε την επιφάνεια, όχι την ίδια την πραγματικότητα. (Η ομορφιά θεωρείται, δεν είναι αγαθό. Ο Πάρης πιστεύει ότι έχει την Ελένη, αλλά έχει ένα είδωλο. Ο Μενέλαος πολεμά για ένα σύννεφο, το όνομα της Ελένης και όχι η ίδια κατέστρεψε την Τροία).
•  Επικριτική στάση απέναντι σε θεούς με ανθρώπινα πάθη και ιδιοτελείς σκοπούς.
•  Αμφιβολία για την εγκυρότητα των μύθων(στ. 20-25) και σκεπτικισμός απέναντι στη επικρατούσα θρησκευτική αντίληψη (στ.1-4).
• Ο παραλογισμός και η ματαιότητα του πολέμου. Καμιά διάκριση ανάμεσα σε νικητές και νικημένους.
• Η ομορφιά από δώρο θεού γίνεται συχνά καταστροφική για όποιον την έχει, αλλά και για τους γύρω του.

Η Λέξις (εκφραστικά μέσα)

Κυριαρχούν στη σκηνή αντιθέσεις που υπογραμμίζουν τα βασικά θέματα του Προλόγου και την τραγικότητα των προσώπων.(Το είδωλο και η πραγματική Ελένη, Ο Πρωτέας προστάτεψε την Ελένη, ενώ ο Θεοκλύμενος την πιέζει, η προφητεία του Ερμή και η τωρινή κατάσταση της Ελένης, κ.λ.π)

Η Όψις (σκηνοθετικοί δείκτες)

1) Να ο Νείλος, 2) εδώ βασίλευε ο Πρωτέας, όσο ζούσε, 3) στο νησί Φάρο, 4) στου Πρωτέα το μνήμα ετούτο.

Η προοικονομία

Στ. 70-73: η υπόσχεση – προφητεία του Ερμή.

Τα πρόσωπα που θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην πλοκή : Θεοκλύμενος, Θεονόη, Μενέλαος.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ, 2η ΣΚΗΝΗ (στ. 83- 191)

Ο λειτουργικός ρόλος της σκηνής με τον Τεύκρο

•  Εμφανίζεται απροσδόκητα στη σκηνή με μοναδικό καθήκον να συμπληρώσει την προϊστορία της δράσης. Από τους λίγους φημισμένους ήρωες που επέζησαν του Τρωικού πολέμου, με πληροφορίες «από πρώτο χέρι», περιπλανώμενος ακόμα στην ανατολική Μεσόγειο με προορισμό την Κύπρο.
• Πολιτικός υπαινιγμός του Ευριπίδη – φόρος τιμής στον απόγονο των Τευκριδών, Ευαγόρα, σταθερό σύμμαχο των Αθηναίων στις δύσκολες μέρες μετά τη Σικελική καταστροφή και το κλίμα αποστασίας των συμμάχων. Υπενθύμιση ότι δεν έχουν χαθεί τα πάντα!
• Εσωτερική σύνδεση Ελένης – Τεύκρου. Εξόριστοι, ταπεινωμένοι και μισητοί στη Ελλάδα, ακούσια θύματα μιας κρίσης(«περί της καλλίστης» η Ελένη, «των όπλων» ο Τεύκρος), η θεωρούμενη υπεύθυνη του πολέμου αντιμετωπίζει τα θύματά της στο πρόσωπο του Τεύκρου.
• Επιδεινώνεται η τραγική θέση της ηρωίδας, καθώς πληροφορείται την απώλεια του Μενέλαου και την τύχη των αγαπημένων προσώπων εξαιτίας της. Εντείνεται η δραματικότητα, γιατί με την εμφάνιση του Μενέλαου ζωντανού, η απέραντη δυστυχία μεταστρέφεται σε ευτυχία.

  

Η τραγική ειρωνεία

στ. 88-97: Ο Τεύκρος θεωρεί ότι η γυναίκα που βλέπει απλά μοιάζει στην Ελένη, ενώ είναι η Ελένη

στ. 140-146: Ο Τεύκρος είναι βέβαιος ότι είδε στην Τροία την Ελένη, ενώ ήταν το είδωλό της.

στ. 186-191: Ο Τεύκρος καταριέται την Ελένη, αλλά εύχεται στη γυναίκα που έχει μπροστά του!

Η στιχομυθία

στ. 105-166 : γοργό ύφος, διάλογος «χωρίς ανάσα», ομοβροντία δυσάρεστων νέων, απανωτά χτυπήματα για τη Ελένη που καθηλώνουν και το θεατή, καθώς τα συναισθήματα εναλλάσσονται από την ελπίδα στην απογοήτευση και από την απογοήτευση στη απόγνωση και το φόβο για τη ζωή της ηρωίδας.

Η προοικονομία

•  Διαγράφεται ο ρόλος της Θεονόης και του Θεοκλύμενου: μια μάντισσα γνωστή σ’ όλο τον κόσμο κι ένας βάρβαρος βασιλιάς.
• Η άρνηση του Τεύκρου να αναγνωρίσει την Ελένη προοικονομεί την αντίστοιχη άρνηση του Μενέλαου λίγο μετά.
•  Η ευχή του Τεύκρου(στ.191) προοικονομεί το αίσιο τέλος του έργου.

Το ήθος των ηρώων

Τεύκρος: Εντυπωσιακό παράδειγμα ανθρώπου με συσσωρευμένα επάνω του τα δεινά του πολέμου και των ανατροπών που αυτός επέφερε. Νικητής, αλλά εξόριστος και ανέστιος:  ως γνήσιος γόνος αριστοκρατικής γενιάς, με ευθιξία και αίσθημα αξιοπρέπειας αποδέχεται την ευθύνη και την ποινή που του επιβλήθηκε, εφόσον άφησε ατιμώρητο τον άδικο και άδοξο θάνατο του αδελφού του. Παρορμητικός, εύπιστος και αφελής, παρασύρεται από τα αισθήματά του και αδυνατεί να συγκρατήσει το μίσος του απέναντι σ’ αυτή που θεωρεί αιτία της δυστυχίας του. Εύκολα υιοθετεί την ιδέα της ομοιότητας των δύο γυναικών και δεν υποψιάζεται τίποτα παρά τις επίμονες ερωτήσεις της «άγνωστης» γυναίκας. Ταπεινωμένος και γεμάτος ανασφάλεια προσφεύγει στους θεούς για να του δείξουν το δρόμο.

Ελένη: διπλωμάτισσα, ευφυής, εκμεταλλεύεται την αφέλεια του συνομιλητή της και ελίσσεται με άνεση προκειμένου να αποσπάσει έντεχνα τις απαραίτητες πληροφορίες, χωρίς να αποκαλύψει την ταυτότητά της.

Τεύκρος, Sir William Hamo Thornycroft

Διάνοια

•   Η αντιηρωική διάσταση του πολέμου, η φθορά, ψυχική και ηθική που επιφέρει σε νικητές και νικημένους. Ηχηρό αντιπολεμικό-φιλειρηνικό μήνυμα του Ευριπίδη προς τους συμπολίτες του στη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου και ένα χρόνο μετά την ήττα στη Σικελία.

•   «καί νοῦς ὁρᾷ»: Με το νου γνωρίζουμε την αλήθεια. Πηγή της γνώσης, για τον Τεύκρο η εμπειρία, για την Ελένη ο προβληματισμός και η αναζήτηση. 

Ο Επίχαρμος έλεγε: «Νοῦς ὁρᾷ καί νοῦς ἀκούει, τά δ’ ἄλλα κωφά καί τυφλά»

Ο Ζήνωνας υποστήριζε ότι η αληθινή γνώση δεν μπορεί  να στηριχτεί στις αισθήσεις,  γιατί αυτές  μας εξαπατούν...Και για του λόγου το αληθές: Αφιέρωμα: Οφθαλμαπάτες και πώς βλέπουμε.

Μετάφραση: Σοφία Νικολαϊδου,
Σκηνοθεσία: Γιάννης Παρασκευόπουλος,
Σκηνικά: Σοφία Παπαδοπούλου, Κοστούμια: Σοφία Παπαδοπούλου,
Κίνηση: Κώστας Γεράρδος,
Μουσική Επιμέλεια: Κοσμάς Εφραιμίδης,
Δραματουργική Επεξεργασία: Μαγδαληνή Μπεκρή,
Διανομη:Ελένη: Αμαλία Τσεκούρα, Τεύκρος: Κωνσταντίνος Χατζησάββας

Το υλικό προέρχεται από το  http://euripideseleni.blogspot.gr

Ν. Καζαντζάκης, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά

Νίκος Καζαντζάκης, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά

View more presentations or Upload your own.

Η ζωή και το έργο του Νίκου Καζαντζάκη

Κείμενα και πλούσιο φωτογραφικό υλικό για τη ζωή του, πλήρης εργογραφία και βοηθήματα για τους μελετητές του έργου του. 

Ν.Καζαντζάκης, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά 

from Georgia Dimitropoulou

Ένας διανοούμενος συναντά στον Πειραιά ένα γέρο μιναδόρο μακεδονικής καταγωγής, και επιστρέφει στο γενέθλιο νησί του για να εκμεταλλευτεί ένα λιγνιτωρυχείο. Επιθυμεί να αφιερωθεί σε μιαν εργασία χειρωνακτική, με την ελπίδα να γιατρευτεί από τη θεωρητική του αδράνεια. Αλλά σύντομα αλλάζει στόχους, γιατί ο γερο-Αλέξης Ζορμπάς αποκαλύπτει ένα ανεξάντλητο θησαυρό από εμπειρίες, που μαγεύουν τον διανοούμενο. Η εκμετάλλευση του ορυχείου γίνεται έτσι ένα πρόσχημα, που τους επιτρέπει να χαρούν ατέλειωτες συζητήσεις και αλήτικες περιπέτειες, που προκαλούνται από την παρουσία μιας γερασμένης Γαλλίδας σαντέζας, ιδιοκτήτριας του κοντινού πανδοχείου. Ο Ζορμπάς είναι μια ύπαρξη αχόρταγη, χωρίς προκαταλήψεις, και δέχεται ατάραχα τη φτώχια και την πραγματικότητα του νησιού, που καταβάλλουν τον νέο του σύντροφο. Ωστόσο, οι δυο φίλοι έχουν κάτι κοινό: την ανησυχία, στον Ζορμπά παράφορη, στον αφηγητή υποταγμένη, μπροστά στο μυστήριο της ζωής. Το ύφος, άκρως πλούσιο και τολμηρό, καθώς απεικονίζει ανάγλυφα την έντονη διαφορά ανάμεσα σε δύο χαρακτήρες και σε δύο αντίθετες αντιλήψεις τού κόσμου, καθιστά τον Ζορμπά ένα από τα καλύτερα έργα τού Καζαντζάκη.


Πολλές φορές πεθύμησα να γράψω το βίο και την πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά, ενός γέρου εργάτη πού πολύ αγάπησα. 

Στη ζωή μου, οι πιο μεγάλοι μου ευεργέτες στάθηκαν τα ταξίδια και τα όνείρατα· από τους ανθρώπους, ζωντανούς και πεθαμένους, πολύ λίγοι βοήθησαν τον αγώνα μου. Όμως, αν ήθελα να ξεχωρίσω ποιοι άνθρωποι άφησαν βαθύτερα τ' άχνάρια τους στην ψυχή μου, ίσως να ξεχώριζα τρεις τέσσερεις: τον 'Όμηρο, τον Μπέρξονα, το Νίτσε και το Ζορμπά.

Ο πρώτος στάθηκε για μένα το γαληνό κατάφωτο μάτι -σαν το δίσκο του ήλιου- που φωτίζει με απολυτρωτικιά λάμψη τα πάντα· ο Μπέρξονας με αλάφρωσε από άλυτες φιλοσοφικές αγωνίες που με τυραννούσαν στα πρώτα νιάτα· ο Νίτσε με πλούτισε με καινούριες αγωνίες και μ' έμαθε να μετουσιώνω τη δυστυχία, την πίκρα, την αβεβαιότητα σε περηφάνια· κι ο Ζορμπάς μ' έμαθε ν' αγαπώ τη ζωή και να μη φοβούμαι το θάνατο.

Βασισμένη στο βιβλίο του Νίκου Καζαντζάκη "Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά,  η ταινία "Zorba the Greek" είναι αμερικανική ταινία της δεκαετίας του 1960, σε σκηνοθεσία Μιχάλη Κακογιάννη με τους Άντονυ Κουΐν, Άλαν Μπέιτς, Ειρήνη Παππά και Σωτήρη Μουστάκα. 

Η ταινία απέσπασε τρία βραβεία Όσκαρ το 1964, με σημαντικότερο το Όσκαρ β' γυναικείου ρόλου για την ερμηνεία της Λίλα Κέντροβα, στο ρόλο της Μαντάμ Ορντάνς. Η μουσική της ταινίας, την οποία έγραψε ο Μίκης Θεοδωράκης, έγινε παγκοσμίως γνωστή ως Συρτάκι. Οι σκηνές της ταινίας γυρίστηκαν στην παραλία Σταυρός στην Κρήτη.

 Το απόσπασμα με το οποίο ασχοληθήκαμε αναφέρεται στη γνωριμία του συγγραφέα-alter ego του Ν. Καζαντζάκη- με τον ήρωα του βιβλίου του.

Σ' ένα καφενείο του Πειραιά, ξημερώματα, βροχή, αέρας, με τις πιτσιλιές της θάλασσας να φτάνουν στο μικρό καφενεδάκι............

Από την αρχή είναι ολοφάνερη η αντίθεση ανάμεσα στον μετρημένο διανοούμενο, που "ζυγίζει καλά τα πράγματα πριν ενεργήσει και τον παρορμητικό και ασυγκράτητο Ζορμπά.

- Τι συλλογιέσαι;, μου κάνει, κουνώντας τη χοντρή του κεφάλα. Κρατάς και του λόγου σου ζυγαριά,ε; Ζυγιάζεις με το δράμι, ε; Μωρέ, πάρε απόφαση, κατά διαόλου οι ζυγαριές! 

Η γνωριμία στο λιμάνι του Πειραιά

Το τρελό σχέδιο

Το ναυάγιο του σχεδίου - ο χορός

Η επιχείρηση του λιγνίτη πήγε κατά διαβόλου. Ο Ζορμπάς κι εγώ κάμαμε ό,τι μπορούσαμε για να φτάσουμε, γελώντας, παίζοντας, κουβεντιάζοντας, στην καταστροφή. Δε σκάβαμε να βρούμε λιγνίτη, αυτό ήταν μια αφορμή για τους απλοϊκούς φρόνιμους ανθρώπους, «για να μη μας πάρουν με τις λεμονόκουπες» έλεγε ο Ζορμπάς και σκούσε στα γέλια. «Μα εμείς, αφεντικό» (μ’ έλεγε αφεντικό και γελούσε) «εμείς αφεντικό, έχουμε άλλους, μεγάλους σκοπούς. -Ποιους, μωρέ Ζορμπά;» τον ρωτούσα. « Σκάβουμε για να δούμε, λέει, τι δαιμόνους έχουμε μέσα μας.»            

Ν. Καζαντζάκης, «Αναφορά στον Γκρέκο»

Συναντηθήκανε δυο φίλοι 

εις τον Περαία μια φορά 

τον έναν λέγαν Καζαντζάκη 

τον άλλον λέγανε Ζορμπά. 

Ο ένας δάσκαλος μεγάλος 

Κρητίκαρος και στοχαστής 

ο άλλος ήτανε αντάρτης 

φαγάς πιοτής και μερακλής. 

Και βάζουν πλώρα για την Κρήτη 

με φεγγαράκι και βοριά 

να βρούνε τάχατες λιγνίτη 

μ'αυτοί γυρεύαν λευτεριά. 

Εξαγριώνονται οι παπάδες 

για τον μεγάλο ποιητή 

οργιάζουνε οι καλαμαράδες 

και το νε λένε κομμουνιστή.

Στίχοι: Κώστας Μουντάκης

Μουσική: Κώστας Μουντάκης

Ερμηνεία. Μάνος: Μουντάκης

Αφήγηση Καζαντζάκης - Ζορμπάς

Κώστας και Μάνος Μουντάκης (1976)

Γερός ορθόκορμος, ντελής, ψυχή, καρδιά μεγάλη.

Άπονος και δουλευταράς, αλήτης γλεντοκόπος.

Παλικαράς, ελεύθερος, δίκαιος χωρίς πατρίδα.

Με τη ζωή αγαπητικός κι αδείλιαστος στο Χάρο.

Λιοντάρια, χιόνια, Όλυμπους, λύκους, κομιτατζήδες, 

λιγνίτες και Αγιά Σοφιά, γυναίκες και πατρίδες, 

αυτός όλα τα χόρευε, τα πίστευε τα ζούσε.

Τα `τρωγε τα `κανε χορό, ποτό και τα γλεντούσε.

Όταν συλλογίζουμαι με τι θροφή

τόσα χρόνια με τάιζαν τα βιβλία και οι δάσκαλοι

για να χορτάσουν μια λιμασμένη ψυχή

και τι λιονταρίσιο μυαλό για θροφή 

με τάιζε ο Ζορμπάς μέσα σε λίγους μήνες, 

δύσκολα μπορώ να βαστάξω την οργή και την θλίψη μου.

Πες μου Ζορμπά, πρώτη φορά είναι που πας στην Κρήτη;

Έτυχες να `κανες ποτέ με Κρητικούς παρέα;

Αχ αφεντικό, όταν ήμουνα στα μαύρα μου τα γένια

τριανταδυό τα δόντια μου και το μυαλό τρακόσια, 

μπορεί και πεντακόσια, αλλά τετρακόσια δεν τα `χα.

Έκανα τον πραματευτή σε χώρες και κοντοχώρια

κι είχα σε κάθε ένα χωριό όλο και καμιά χήρα.

Φτήνια, ζωή καλόβολη για τη Μακεδονία

μα σ’ αυτήν την καλοπόρευση που `χαμε εμείς κει πάνω, 

να μη σου τα πολυλογώ ξεσπάθωσε η Κρήτη

πάνω στα `97 και πιάνει το ντουφέκι

και παρατώ τις πραματιές και την καλοβολάδα

μαζί με τς άλλους ρέμπελους και να `μαστε στην Κρήτη.

Θαρρείς εδά αφεντικό πως θα σου τ’ αραδιάσω

πόσα κεφάλια τούρκικα εκάρφωσα στον τρίφτη, 

πόσες κοιλιές εξέσκισα και δάγκωσα καφάδες 

όπως τα λένε οι Κρητικοί; Ντρέπομαι, δεν το κάνω.

Γιατί εδά έχω λογική και σκέφτομαι ο έρμος.

Πόσα αφτιά εκόψαμε και πόσες ατιμίες, 

πόσες κλωψιές, πόσες σφαγές εκάναμε οι αντάρτες.

Και να φωνάζεις του Θεού να κατεβεί κι εκείνος

να βοηθήσει δα κι Αυτός σε τούτα εδώ τα χάλια.

Δεν εκατέβηκε βέβαια αλλά του φωνάζαμε βοήθεια.

Και ούλα αυτά εφέρανε τον πρίγκιπα στην Κρήτη, 

τη λευτεριά, τη λευτεριά. Αφεντικό τη λευτεριά, τη λευτεριά.

Φωνές, χαρές, αλαλαγμούς, χορούς και πανηγύρια

την ώρα αυτή που πάτησε ο πρίγκιπας στη Σούδα

μα δεν εκράτησε πολύ κι ύστερα πάλι άλλα

να μη στα πολυλογώ, αλαξοβασιλίκια.

Κρήτη με δάφνη και μυρτιές, σημαίες, μπαϊράκια

κι ένα λαό ολότροζο για την ελευτερία.

Ώστε αυτά τα φονικά και ποταμούς το αίμα, 

χρειάζεται η λευτεριά για να `ρθει στους ανθρώπους;

Χορός Ζορμπά

Για μένα όπου γης είναι πατρίδα 

κι αν έχω άδειο πορτοφόλι, 

είναι δικιά μου η πλάσις όλη 

και ζω στο κόσμο αυτό χωρίς ελπίδα.

Όπλες κι όπου του βγάλει η βράση, 

αν φτιάσει η δουλειά ή αν χαλάσει

δεν έδωσα ποτέ μου δεκαράκι

αν είναι λεωφόρος ή σοκάκι.

Αγάπη έχω μόνο τη ζωή μου, 

το χάρο δεν τον εφοβούμαι

και όσα πάνε κι όσα `ρθούνε, 

είναι κοντό και σάπιο το σχοινί μου.

Σαν άντρας θέλω να πεθάνω, 

σα μερακλής το κέφι μου να κάνω

κι άσε τον άλλο κόσμο να γελάσει, 

δε ξέρει τι ζητά σ’ αυτή τη πλάση.

Ο νους μου ανεμόμυλος γυρίζει, 

ποιος κάνει πόλεμο κι ειρήνη, 

ποιος λευτεριά και δικαιοσύνη

και γίνεται κουρκούτι και σαστίζει.

Αφεντικό στην ιστορία γράψε

και τη δική μου θεωρία:

Τον κόσμο άρτσι μπούτσι και λουλάς, 

υπογραφή Αλέξης ο Ζορμπάς.